Jakie badania na cukrzycę? Kompletny przewodnik po diagnostyce

Cukrzyca to dziś jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego – obecnie koszty leczenia i powikłań cukrzycy to jeden z głównych czynników obciążających system ochrony zdrowia. Jakie są charakterystyczne objawy cukrzycy? Jak się ją diagnozuje? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w artykule. 

Powiązane artykuły

Akademia zdrowia

Cukrzyca ciążowa – czym jest, objawy, zalecenia

22 stycznia 2021

Akademia zdrowia

Wskaźnik HOMA-IR – jak „obliczyć” insulinooporność?

07 lipca 2026

Akademia zdrowia

Otyłość – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

20 września 2024

Choroby i ich objawy

Ciągłe zmęczenie – przyczyny. Jakie badania warto wykonać?

24 września 2024

Czym jest cukrzyca? Charakterystyka i rodzaje 

Cukrzyca to choroba metaboliczna, która cechuje się przewlekłą hiperglikemią (stale utrzymującym się wysokim stężeniem glukozy we krwi) wynikającą z nieprawidłowego wydzielania lub działania insuliny. Możliwe odmiany to: 

Cukrzyca typu 1 

Jest to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki (błędnie identyfikuje je jako obce), które odpowiedzialne są za produkcję insuliny. To prowadzi do chronicznego niedoboru insuliny i przewlekłej hiperglikemii. 

Cukrzyca typu 2  

Jest najczęstszą postacią cukrzycy. Rozwija się w wyniku współistnienia insulinooporności oraz postępującego upośledzenia wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki. 

Jej pierwsze objawy są często subtelne, niezauważalne i narastają powoli. Dlatego warto wykonywać regularnie badania kontrolne – cukrzycę typu 2 diagnozuje się często przypadkowo, „przy okazji”.  

Cukrzyca MODY 

Cukrzyca młodych dorosłych typu MODY to rzadka, dziedziczna postać cukrzycy (1-5% przypadków). Przebieg jest często bezobjawowy – często rozpoznaje się ją u osób przed 25 r.ż, które nie mają problemu z zaburzeniami masy ciała.  

Polega na mutacji w genie kodującym enzym, który kontroluje przemiany glukozy w trzustce lub genach warunkujących prawidłowe wydzielanie insuliny.  

Ostateczna diagnoza wymaga badań genetycznych. 

Cukrzyca LADA 

LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) to utajona autoimmunologiczna postać cukrzycy typu 1 występująca u dorosłych.  

Mamy tu do czynienia z przeciwciałami przeciwko komórkom beta trzustki, ale w LADA początek choroby występuje później i jej rozwój jest wolniejszy. 

Cukrzyca ciążowa 

To specyficzne dla ciąży zaburzenia tolerancji glukozy. Warunkiem rozpoznania jest hiperglikemia po raz pierwszy wykryta w ciąży. Najczęściej ustępuje po porodzie, ale zwiększa ryzyko powikłań u matki i dziecka. Ma także wpływ na potencjalny wpływ rozwoju cukrzycy typu 2 w przyszłości. 

Skąd bierze się cukrzyca ciążowa? W II-III trymestrze ciąży narasta insulinooporność pod wpływem hormonów łożyskowych. Wpływ mają także czynniki ryzyka po stronie matki, np. otyłość, predyspozycje genetyczne lub zaburzenia wydzielania insuliny, styl życia, wiek, zespół policystycznych jajników i nadciśnienie tętnicze. 

Charakterystyczne objawy choroby 

Główne symptomy, które mogą wskazywać na rozwój choroby to:  

• wzmożone pragnienie, 

• częste oddawanie moczu (również w nocy), 

• suchość w ustach, 

• niezamierzona utrata masy ciała, 

• przewlekłe zmęczenie, senność, 

• nawracające infekcje (np. dróg moczowych, skóry), 

• wolne gojenie się ran, 

• zamglone widzenie, 

• świąd skóry, szczególnie w okolicy intymnej. 

Jakie badania wykonuje się w diagnostyce cukrzycy? 

Zastanawiasz się, jakie badania na cukrzycę wykonać? 

Podstawowe badania wykorzystywane w rozpoznawaniu cukrzycy obejmują: 

• Glukoza na czczo- podstawowe badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy, 

• Glikemia przygodna – oznaczenie poziomu glukozy o dowolnej porze dnia, niezależnie od ostatniego posiłku, 

• Doustny test obciążenia 75g glukozy (OGTT) polega na wypiciu roztworu z 75g glukozy i kilkukrotnym pomiarze glukozy w celu oceny tolerancji glukozy przez organizm, 

• Hemoglobina glikowana HbA1c – pokazuje średni poziom glukozy z ostatnich około 2–3 miesięcy. 

Rozpoznanie cukrzycy stawia się, gdy spełnione jest co najmniej jedno z poniższych kryteriów: 

• Dwukrotny pomiar glikemii na czczo ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l). 

• Glikemia w 120. minucie OGTT (po obciążeniu 75 g glukozy) ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l). 

• Glikemia przygodna (o dowolnej porze dnia) ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l) i obecne są typowe objawy hiperglikemii. W przypadku braku jednoznacznych objawów dodatni wynik badania powinien zostać potwierdzony w kolejnym oznaczeniu. 

• HbA1c ≥ 6,5% (48 mmol/mol).  

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego po 45. roku życia zaleca się wykonanie badań przesiewowych minimum raz na 3 lata. Jeśli masz czynniki ryzyka (np. nadwagę, nadciśnienie, cukrzycę w rodzinie), warto zacząć badania wcześniej i powtarzać je częściej. 

Kiedy warto poszerzyć diagnostykę o dodatkowe badania? 

Są jednak sytuacje, w których diagnostykę warto pogłębić – dotyczy to różnicowania typów cukrzycy. 

W przypadku cukrzycy typu 1 warto też oznaczyć:  

• Przeciwciała anty‑GAD (GAD65), 

• Przeciwciała przeciw IA‑2, 

• Przeciwciała przeciw ZnT8, 

• Przeciwciała przeciw insulinie, 

• C‑peptyd, 

• Ciała ketonowe w surowicy/w moczu. 

W diagnostyce cukrzycy typu 2 przydatne mogą być także badania takie jak: 

• Profil lipidowy, 

• Kreatynina + eGFR, mocznik, 

• Badanie ogólne moczu + albumina w moczu, 

• Próby wątrobowe – „ALT, AST, GGTP, ALP, bilirubina”. 

Cukrzyca MODY: 

• Autoprzeciwciała (anty‑GAD, IA‑2, ZnT8, IAA), 

• C‑peptyd. 

Cukrzyca LADA: 

• Anty‑GAD, 

• C‑peptyd, 
• ICA, IA‑2, ZnT8. 

Nie daj się zaskoczyć cukrzycy 

Słodkie przyjemności często umilają nasze „tu i teraz”, ale tylko do czasu – czasem rachunek trzeba zapłacić w przyszłości. Lepiej tego nie lekceważyć i w porę zainterweniować – regularne badania kontrolne zwiększają prawdopodobieństwo wczesnego rozpoznania cukrzycy i pozwalają wdrożyć odpowiednie rozwiązania.