Badanie glukozy we krwi

Przygotowanie do badania poziomu cukru we krwi zależy od rodzaju badania oraz tego, co lekarz chce zbadać. Badanie może być przeprowadzone:

• na czczo (po co najmniej 8 godzinach abstynencji od spożycia kalorii),
• bez specjalnego przygotowania – próbka jest pobierana 2 godziny po posiłku,
• bez specjalnego przygotowania – pacjent wskazuje, ile czasu minęło od ostatniego posiłku.

Normy glukozy stanowią ogólne zalecenia i mogą się różnić w zależności od indywidualnych czynników pacjenta oraz laboratorium wykonującego badanie.

• na czczo (przed posiłkiem): 70-99 mg/dl.
• 2 godziny po posiłku: poniżej 140 mg/dl.

Jeśli Twój wynik Cię niepokoi, skonsultuj go z lekarzem – jeden nieprawidłowy wynik glukozy nie wystarczy, by stwierdzić cukrzycę.

Rozpoznanie cukrzycy można postawić, gdy spełnione jest co najmniej jedno z poniższych kryteriów:

• dwukrotnie uzyskana glikemia na czczo wynosi co najmniej 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l),
• stężenie glukozy w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTT po obciążeniu 75 g glukozy) osiąga wartość ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l),
• pojedynczy, „przygodny” pomiar glikemii (o dowolnej porze dnia) wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l), a u pacjenta występują typowe objawy hiperglikemii; przy braku jednoznacznych objawów wynik należy potwierdzić kolejnym oznaczeniem,
• wartość hemoglobiny glikowanej HbA1c jest równa lub wyższa niż 6,5% (48 mmol/mol).

Cena badanie glukozy we krwi waha się od od 12,00 do 28,00 zł, w zależności od punktu pobrań.

Glukoza jest niezbędnym źródłem energii, która utrzymuje aktywność komórek ludzkiego ciała. Rozkład glukozy na potrzeby metabolizmu odbywa się w procesie przetwarzania glukozy (glikolizy) w docelowej komórce, w celu dostarczenia niezbędnej do jej funkcjonowania energii.

Dwoma hormonami, które bezpośrednio regulują poziom glukozy we krwi, są glukagon i insulina.

Glukagon przyspiesza konwersję (przemianę) glikogenu do glukozy, a tym samym podnosi poziom cukru we krwi. Inne hormony odgrywające ważną rolę w metabolizmie glukozy to:

• hormon adrenokortykotropowy (ACTH),
• glukokortykoidy,
• adrenalina,
• tyroksyna.

Wszystkie te hormony podnoszą poziom glukozy we krwi, a tylko insulina ją obniża.

Oznaczenia poziomu glukozy u osób dorosłych bez ewidentnych objawów jest zalecane w przypadku nadwagi lub otyłości oraz u osób z jednym lub kilkoma czynnikami ryzyka cukrzycy takimi jak:

• krewni pierwszego stopnia z cukrzycą;
• historia cukrzycy ciążowej lub duża masa urodzeniowa poprzedniego dziecka (> 4000 g);
• nadciśnienie tętnicze;
• niski poziom cholesterolu HDL lub podwyższony poziom triglicerydów;
• kobiety z zespołem policystycznych jajników (PCOS);
• historia chorób sercowo-naczyniowych;
• nieprawidłowa tolerancja glukozy we wcześniejszych testach;
• inne stany kliniczne związane z opornością na insulinę (np. acanthosis nigricans).

W przypadku braku tych kryteriów badanie na cukrzycę powinno się zacząć przeprowadzać regularnie w wieku 45 lat w ramach podstawowej profilaktyki zdrowotnej.

Po uzyskaniu prawidłowych wyników badań poziomu cukru we krwi, badanie warto powtarzać co najmniej co 3 lata (lub częściej, jeśli istnieją czynniki ryzyka).

Badanie glukozy na czczo jest wskazane w przypadku wystąpienia subiektywnych objawów mogących wskazywać na rozwój cukrzycy. Charakterystyczne symptomy to m.in.:

• wielomocz,
• wzmożone pragnienie,
• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• wzmożona senność.

Personel Punktu Pobrań pobiera krew ze zgięcia łokciowego pacjenta.

Prawidłowe stężenie glukozy we krwi jest kluczowe dla funkcjonowania mózgu i całego organizmu, dlatego jego nadmierne obniżenie (hipoglikemia) zawsze wymaga wyjaśnienia przyczyny.

Obniżone poziomy glukozy we krwi obserwuje się w chorobach takich jak:

• insulinoma (guz wydzielający insulinę),
• guzy poza trzustką (np. wątrobiak),
• Choroba Addisona,
• niedoczynność przysadki,
• zespoły złego wchłaniania,
• ostra martwica wątroby (zapalenie wątroby, zatrucie),
• wcześniaki u matek chorych na cukrzycę,
• niedobory enzymów (np. galaktozemia),
• przedawkowanie insuliny,
• reaktywna hipoglikemia (hiperinsulinizm, zaburzenia endokrynologiczne),
• poposiłkowa hipoglikemia (po operacji żołądkowo-jelitowej, dziedzicznej nietolerancji fruktozy, przy galaktozemii).

Dlatego w przypadku stwierdzenia obniżonego poziomu glukozy konieczna jest pogłębiona diagnostyka, uwzględniająca zarówno choroby przewlekłe, jak i potencjalne błędy w leczeniu lub odżywianiu.

Objawy różnią się w zależności od konkretnej przyczyny zaburzenia, które powoduje, że glukoza jest „zbyt niska”.

Do typowych symptomów należą:

• drżenie rąk,
• uczucie głodu,
• nasilone poty,
• niepokój,
• zaburzenia widzenia (w tym rozszerzenie źrenic),
• bladość skóry,
• nudności,
• tachykardia (kołatanie serca),
• wzrost ciśnienia skurczowego krwi,
• bóle i zawroty głowy.

U części pacjentów wysoka glikemia ma charakter przewlekły i wynika z utrwalonych zaburzeń gospodarki węglowodanowej, u innych może pojawiać się przejściowo – na przykład w sytuacji ostrego stresu, zawału serca czy udaru mózgu.

Wysokie stężenie glukozy we krwi pojawia się w chorobach takich jak:

• cukrzyca,
• Choroba Cushinga,
• akromegalia/gigantyzm,
• guz chromochłonny,
• gruczolak przysadki (wydzielający hormon wzrostu),
• hemochromatoza,
• ostre/przewlekłe zapalenie trzustki,
• nowotwór trzustki,
• guz wydzielający glukagon,
• przewlekła choroba nerek,
• zaawansowana choroba wątroby,
• niedobór witaminy B1 (encefalopatia Wernickego),
• ostry stres emocjonalny lub fizyczny (zawał mięśnia sercowego, udar, drgawki).

Podwyższona glukoza to znak, że warto pogłębić diagnostykę zaburzeń glikemii. W takich przypadkach często wykonywane są m.in.: doustny test obciążenia glukozą, hemoglobina glikowana, badanie insuliny i wskaźników insulinooporności (np. HOMA-IR).

Tutaj również objawy są uzależnione od konkretnej jednostki chorobowej, która powoduje hiperglikemię (niski poziom cukru we krwi).

Jeśli przyczyną zbyt wysokiego stężenia glukozy na czczo jest cukrzyca, mogą pojawić się:

• wzmożone pragnienie (polidypsja);
• częste oddawanie moczu (poliuria), także w nocy;
• zwiększony apetyt, a jednocześnie spadek masy ciała;
• przewlekłe zmęczenie, osłabienie, senność;
• nawracające infekcje (np. dróg moczowych, skóry, błon śluzowych);
• wolne gojenie się ran, skłonność do powstawania owrzodzeń;
• suchość skóry, świąd (zwłaszcza okolicy narządów płciowych);
• zaburzenia widzenia (zamglone widzenie).

Nawet pojedynczy nieprawidłowy wynik glukozy na czczo lub w badaniu przygodnym powinien skłonić do dalszej oceny, ponieważ utrzymująca się hiperglikemia zwiększa ryzyko powikłań naczyniowych, uszkodzenia narządów i rozwoju cukrzycy.

• Morfologia krwi
• TSH
• Kreatynina + eGFR
• Lipidogram
• ALT