Od 20 lat badamy Twoją krew.
Badanie polega na oznaczeniu trzech frakcji bilirubiny – bilirubinę bezpośrednią, pośrednią i całkowitą. Wyniki łączne pozwalają nie tylko stwierdzić obecność hiperbilirubinemii, lecz także wskazać jej mechanizm i umiejscowienie. Badanie wykonywane jest m.in. w diagnostyce różnicowej żółtaczek, w chorobach wątroby i diagnostyce hiperbilirubinemii uwarunkowanej genetycznie.
Standardowy czas oczekiwania na wynik badania wynosi 2 dni. Podany czas oczekiwania jest liczony od następnego dnia roboczego po pobraniu.
By uzyskać wiarygodny wynik badania, warto stosować się do kilku podstawowych zasad:
Bilirubina jest żółtym barwnikiem będącym końcowym produktem katabolizmu hemu – składnika hemoglobiny, mioglobiny, cytochromów i peroksydaz. Powstaje w wyniku rozpadu zużytych krwinek czerwonych w wątrobie oraz częściowo w śledzionie lub szpiku kostnym. Dzieli się ją na 3 frakcje.
Bilirubina bezpośrednia powstaje w komórkach wątroby w wyniku połączenia bilirubiny pośredniej (wolnej) z kwasem glukuronowym. Dzięki tej reakcji zyskuje rozpuszczalność w wodzie i może być wydzielona do dróg żółciowych, a następnie wydalona z organizmu.
Wzrost stężenia bilirubiny bezpośredniej wskazuje przede wszystkim na utrudnienie odpływu żółci lub uszkodzenie komórek wątroby. Może jej towarzyszyć bilirubinuria – obecność bilirubiny w moczu.
Bilirubina wolna jest pierwszym produktem rozkładu hemu – składowej hemoglobiny uwalnianej ze starzejących się erytrocytów. Jest nierozpuszczalna w wodzie i transportowana we krwi w połączeniu z albuminą do wątroby.
Wzrost stężenia bilirubiny pośredniej obserwuje się głównie przy nasilonej hemolizie, wrodzonych zaburzeniach sprzęgania (zespół Gilberta, Criglera–Najjara).
Stężenie bilirubiny całkowitej odzwierciedla sumę frakcji bezpośredniej i pośredniej.
Jej oznaczenie służy jako badanie przesiewowe zaburzeń metabolizmu bilirubiny – łączna analiza obu frakcji pozwala zróżnicować przyczynę podwyższenia.
Badanie jest wskazane w każdej sytuacji, gdy istnieje podejrzenie zaburzeń metabolizmu bilirubiny lub gdy konieczne jest zróżnicowanie przyczyny żółtaczki.
Warto zwrócić uwagę na objawy takie jak:
Badanie jest również wykorzystywane w diagnostyce różnicowej żółtaczek, które mogą mieć źródło:
Kolejne ważne wskazania to:
Oznaczenie jest także wykorzystywane w monitorowaniu leczenia chorób wątroby, dróg żółciowych i stanów hemolizy oraz do rozróżnienia, czy żółtaczka noworodkowa ma charakter fizjologiczny czy patologiczny.
Badanie stężenia bilirubiny jest rutynowym oznaczeniem laboratoryjnym wykonywanym z surowicy krwi żylnej. Krew pobierana jest ze zgięcia łokciowego pacjenta i następnie przekazywana do laboratorium diagnostycznego.
Wartości referencyjne mogą nieznacznie różnić się w zależności od laboratorium ze względu na wykorzystanie różnych metod analitycznych.
Prawidłowe zakresy różnią się w populacji noworodków.
Wyniki powinny być interpretowane łącznie z innymi parametrami laboratoryjnymi (ALT, AST, ALP, GGTP, morfologia krwi) oraz w kontekście obrazu klinicznego. W celu prawidłowej oceny wyniku należy skonsultować się z lekarzem.
Obniżone stężenie bilirubiny całkowitej poniżej dolnej granicy normy zazwyczaj nie ma znaczenia klinicznego i nie wymaga dalszej diagnostyki.
Niski poziom zazwyczaj nie daje żadnych objawów i jest wykrywany przypadkowo w badaniach laboratoryjnych.
W różnicowaniu przyczyn zbyt wysokiego stężenia kluczowa jest lokalizacja zaburzenia.
Hiperbilirubinemia przedwątrobowa (z dominacją frakcji pośredniej) jest spowodowana nadmierną produkcją bilirubiny przekraczającą możliwości metaboliczne wątroby. Główne przyczyny to:
Hiperbilirubinemia wątrobowa (obie frakcje lub z dominacją frakcji pośredniej) spowodowana jest zaburzeniami wychwytu, sprzęgania lub wydzielania bilirubiny przez komórki wątroby (hepatocyty):
Hiperbilirubinemia pozawątrobowa (dominuje bilirubina bezpośrednia) spowodowana jest mechaniczną przeszkodą w odpływie żółci. Powodują ją:
Objawy zależą od nasilenia i mechanizmu zaburzenia. Do najważniejszych dolegliwości należą:
Szczególną czujność należy zachować w kontekście wystąpienia potencjalnych neurologicznych symptomów encefalopatii bilirubinowej u noworodków:
Badanie bilirubiny w moczu może być pomocne, gdy podejrzewa się uszkodzenie wątroby lub dróg żółciowych, zwłaszcza przy objawach żółtaczki lub ciemnego moczu.
U dzieci po urodzeniu fizjologicznie powstaje więcej bilirubiny, a jednocześnie wątroba ma jeszcze ograniczoną zdolność jej usuwania i część barwnika wraca z jelit do krwi. U wielu noworodków występuje tzw. żółtaczka fizjologiczna, czyli przejściowy, spodziewany wzrost bilirubiny. Z tego względu progi „nieprawidłowości” są ustawione wyżej i zależą od wieku w godzinach/dniach.
Niedokrwistość hemolityczna polega na tym, że czerwone krwinki ulegają rozpadowi szybciej, niż szpik kostny jest w stanie wytworzyć nowe, co prowadzi do obniżenia stężenia hemoglobiny we krwi. Rozpad czerwonych krwinek prowadzi do zwiększonej produkcji bilirubiny, co może wywołać żółtaczkę hemolityczną. Charakterystyczne objawy to zmęczenie, osłabienie, duszność przy wysiłku, kołatanie serca, zawroty głowy.