Szacuje się, że cukrzyca dotyczy kilku procent populacji Polski, a jej częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem oraz obecnością czynników ryzyka, takich jak nadwaga, otyłość i niska aktywność fizyczna. Choroba przez wiele lat może rozwijać się bez wyraźnych objawów klinicznych, dlatego istotną rolę odgrywa wczesna diagnostyka zaburzeń gospodarki węglowodanowej.
Pakiet badań – ryzyko cukrzycy rozszerzony umożliwia ocenę najważniejszych obszarów związanych z metabolizmem glukozy i ryzykiem cukrzycy typu 2:
- Gospodarkę węglowodanową (glukoza we krwi, hemoglobina glikowana HbA1c, insulina we krwi, HOMA-IR, glukoza w moczu) – pozwala ocenić aktualne i długoterminowe stężenie glukozy, wykryć zaburzenia gospodarki węglowodanowej oraz pośrednio ocenić insulinooporność. Obecność glukozy w moczu może świadczyć o znacznie podwyższonym stężeniu glukozy we krwi lub wybranych zaburzeniach pracy nerek.
- Wątrobę (ALT, AST, bilirubina całkowita, GGTP) – zaburzenia gospodarki węglowodanowej i insulinooporność często współwystępują ze stłuszczeniem wątroby. Parametry te pomagają ocenić ewentualne nieprawidłowości związane z wątrobą i drogami żółciowymi.
- Trzustkę (amylaza) – amylaza jest enzymem trawiennym wytwarzanym m.in. przez trzustkę i ślinianki. Jej oznaczenie może być pomocne ocenie ewentualnych nieprawidłowości związanych z trzustką i może być pomocne w diagnostyce wybranych chorób.
- Profil lipidowy (cholesterol całkowity, HDL, LDL, triglicerydy) – umożliwia ocenę zaburzeń lipidowych często towarzyszących insulinooporności i cukrzycy typu 2 oraz pomaga oszacować ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.
- Morfologia krwi uzupełnia ocenę ogólnego stanu zdrowia pacjenta i może pomóc w wykrywaniu m.in. niedokrwistości czy infekcji. Jest również istotna w kontekście interpretacji HbA1c, ponieważ niektóre zaburzenia hematologiczne mogą wypływać na wiarygodność tego oznaczenia.
Kiedy warto wykonać pakiet badań cukrzycowych?
Rozszerzony pakiet badań w kierunku cukrzycy warto rozważyć, gdy wyniki podstawowych badań były nieprawidłowe, graniczne lub wymagają pogłębionej diagnostyki. Jest przeznaczony dla osób, które wymagają dokładniejszej oceny zaburzeń gospodarki węglowodanowej, oceny insulinooporności oraz współistniejących zaburzeń metabolicznych.
Rozszerzoną diagnostykę w kierunku cukrzycy warto rozważyć zwłaszcza u osób:
- z nadwagą lub otyłością, zwłaszcza otyłością brzuszną, która zwiększa ryzyko insulinooporności i cukrzycy typu 2,
- u których w najbliższej rodzinie występowała cukrzyca typu 2, ponieważ predyspozycje genetyczne mogą zwiększać ryzyko zachorowania,
- prowadzącym siedzący tryb życia i wykazującym niską aktywność fizyczną,
- z nadciśnieniem tętniczym, które często współwystępuje z zaburzeniami metabolicznymi,
- z podwyższonym stężeniem cholesterolu lub triglicerydów albo innymi nieprawidłowościami lipidowymi,
- z rozpoznanym zespołem metabolicznym,
- po przebytych zaburzeniach gospodarki węglowodanowej w ciąży, w tym po cukrzycy ciążowej,
- z objawami mogącymi sugerować insulinooporność, takimi jak trudności z redukcją masy ciała, napady senności po posiłkach, zwiększony apetyt na słodycze czy otyłość brzuszna.
Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 2 powinny być wykonywane u wszystkich osób od 45. roku życia co najmniej raz na 3 lata. U osób obciążonych czynnikami ryzyka zaleca się wykonywać regularnie, nie rzadziej niż raz w roku, niezależnie od wieku.
