Od 20 lat badamy Twoją krew.
Badanie aktywności amylazy we krwi jest jednym z elementów diagnostyki i różnicowania chorób trzustki (szczególnie w połączeniu z oznaczeniem lipazy), takich jak ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, a także stanów towarzyszących, m.in. niedrożności dróg żółciowych czy perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy.
Standardowy czas oczekiwania na wynik badania wynosi 1 dzień. Podany czas oczekiwania jest liczony od następnego dnia roboczego po pobraniu.
By uzyskać wiarygodny wynik oznaczenia aktywności amylazy w surowicy krwi:
Amylaza jest enzymem trawiennym wydzielanym głównie przez trzustkę i ślinianki.
Jej podstawową funkcją jest rozkład skrobi i glikogenu do mniejszych cząsteczek, głównie maltozy, maltotriozyn i dekstryn. Bierze udział w trawieniu węglowodanów.
Występuje w kilku rodzajach, które zależne są od miejsca jej produkcji w organizmie. U ludzi wyróżnia się 2 główne podtypy:
W niskich stężeniach obecna jest także w jądrach, jajnikach, jajowodach, płucach, mięśniach poprzecznie prążkowanych, łzach i mleku matki.
Główne wskazania kliniczne do oznaczenia amylazy całkowitej we krwi to podejrzenie chorób trzustki, ślinianek oraz innych narządów przewodu pokarmowego.
Badanie wykonywane jest szczególnie często:
Badanie warto wykonać także po pojawieniu się objawów, które mogą wskazywać na wymienione powyżej zaburzenia. Symptomy, które powinny być powodem do niepokoju, omówione zostaną w dalszej sekcji.
Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta przez wykwalifikowany personel medyczny. Materiał jest następnie przekazywany do laboratorium diagnostycznego.
Zakres wartości referencyjnych zależy od zastosowanej metody oznaczenia, konkretnego laboratorium oraz wieku pacjenta, przez co nie ma uniwersalnej normy.
Wynik badania zawsze powinien być interpretowany przez lekarza, który uwzględni także objawy kliniczne i w razie wątpliwości diagnostycznych zasugeruje wykonanie dodatkowych oznaczeń.
Niski poziom amylazy we krwi (hipoamylazemia) jest rzadziej spotykany.
Z niskim stężeniem amylazy mogą współwystępować:
Hipoamylazemia nie jest chorobą samą w sobie. Objawy odzwierciedlają chorobę podstawową powodującą zmniejszenie aktywności enzymu.
W ich przebiegu mogą pojawiać się:
Podwyższony poziom amylazy całkowitej (hiperamylazemia) może wynikać z przyczyn trzustkowych, śliniankowych, pozatrzustkowych i pozaśliniankowych:
Przyczyny trzustkowe:
Przyczyny śliniankowe (wzrost frakcji S-amylazy):
Przyczyny pozatrzustkowe i pozaśliniankowe:
Objawy kliniczne zależą od choroby podstawowej.
Przy ostrym zapaleniu trzustki mogą pojawiać się:
Zapalenie ślinianek lub świnka często powodują:
Niedrożność jelit i perforacja wywołują głównie:
Makroamylazemia zazwyczaj przebiega bezobjawowo. Jest to stan, w którym cząsteczki amylazy łączą się z immunoglobulinami, tworząc duże kompleksy enzymu, które nie są odfiltrowane przez nerki. Jej charakterystyczną cechą jest podwyższenie stężenia amylazy całkowitej we krwi przy prawidłowym lub obniżonym poziomie amylazy w moczu.
Amylaza wydalana jest przez nerki i jej aktywność w moczu wzrasta równolegle z surowicą, ale utrzymuje się dłużej. To ważne badanie, gdy pacjent zgłasza się po dłuższym czasie po wystąpieniu objawów, gdy stężenie enzymu we krwi mogło już powrócić do normy.
Oznaczenie aktywności całkowitej amylazy ma mniejszą wartość w diagnostyce chorób trzustki niż oznaczenie izoenzymu P, ponieważ obejmuje także amylazę ślinową, której stężenie może się zwiększać z przyczyn niezwiązanych z dysfunkcjami trzustki. Uzupełnienie diagnostyki o amylazę trzustkową pozwala różnicować przyczyny hiperamylazemii o nieznanej etiologii.
Panel podstawowy obejmuje oznaczenie enzymów trzustkowych. Przydatne są zwłaszcza:
Ponadto warto sprawdzić markery stanu zapalnego (CRP, OB, PCT) oraz badania ogólne takie jak morfologia, glukoza na czczo i wapń w surowicy.
Wskazane jest również badanie CA 19-9 – białko to jest markerem pomocniczym wykorzystywanym w diagnostyce i monitorowaniu niektórych nowotworów, w tym raka trzustki.
Lipaza jest wytwarzana niemal wyłącznie przez komórki acinarne trzustki, co nadaje jej znacznie wyższą swoistość narządową niż amylazie. To najważniejsze badanie biochemiczne przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki.