Badanie kortyzolu

By wynik badania krwi był wiarygodny, pamiętaj o właściwym przygotowaniu:

• bądź na czczo,
• dzień wcześniej unikaj stresu i intensywnego wysiłku fizycznego,
• na pobieranie krwi przyjdź rano – stężenie kortyzolu ulega naturalnym wahaniom dobowym.

Ostatni punkt jest szczególnie ważny. W prawidłowych warunkach najwyższe stężenie kortyzolu występuje w godzinach porannych, a następnie w ciągu dnia zmniejsza się osiągając najniższe stężenia około północy.

Wyżej wskazane elementy mogą mieć wpływ na wynik badania.

Pamiętaj, że normy kortyzolu mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami ze względu na zastosowane metody analityczne.

Ważna jest również pora dnia, w której wykonano badanie jego stężenia.

Poznaj przykładowe wartości referencyjne w Laboratorium Synevo Toruń:

• Rano (między 6:00 a 10:00): 166–507 nmol/l
• Po południu (między 16:00 a 20:00): 73,8–291 nmol/

Interpretację wyników kortyzolu w surowicy krwi zawsze pozostaw lekarzowi – profesjonalista w adekwatny sposób oceni przyczyny odchyleń od normy.

Cena badanie kortyzolu waha się od od 49,00 do 92,00 zł, w zależności od punktu pobrań.

Kortyzol jest głównym hormonem steroidowym produkowanym w korze nadnerczy (warstwa pasmowata). Zaliczany jest do glikokortykosteroidów – hormonów, które produkowane są pod wpływem hormonu ACTH (hormon adrenokortykotropowy).

W prawidłowych stężeniach kortyzol pełni wiele ważnych funkcji i ma korzystny wpływ na organizm.

Hormon ten reguluje metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów, ponadto wpływa na układ krwiotwórczy oraz wykazuje silne działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne:

• Metabolizm węglowodanów (wpływa na stężenie glukozy we krwi – pobudza proces glukoneogenezy, a także nasila syntezę glikogenu ). W wątrobie, zmniejsza także wrażliwość tkanek na insulinę.
• Metabolizm białek (pobudza rozpad białek w tkankach obwodowych, pobudza syntezę białek w wątrobie).
• Metabolizm tłuszczów (uwalnia kwasy tłuszczowe z tkanki tłuszczowej, stymuluje syntezę triacygliceroli w wątrobie).
• Obronność organizmu (hamuje uwalnianie cytokin z makrofagów, śródbłonka i skóry).
• Gospodarkę wodno-elektrolitową (słaby) zwiększa wydalanie potasu z moczem, zwiększa resorbcję sodu w cewkach nerkowych.

Obok adrenaliny jest to tzw. hormon stresu. Przygotowuje organizm na działanie w sytuacjach zagrożenia. Kilka minut od wystąpienia stresora wystarczy, by w wyniku zwiększonego stężenia kortyzolu zaszły zmiany fizjologiczne, m.in. wzrost ciśnienia, wzrost stężenia glukozy, wyostrzenie zmysłów.

Problem pojawia się wtedy, gdy „stan gotowości” utrzymuje się przez dłuższy czas – brak spadku stężenia kortyzolu i nadmierna aktywność nadnerczy są niekorzystne dla wielu sfer organizmu.

Kiedy należy wykonać badanie kortyzolu?

Warto wykonać badanie kortyzolu, jeśli w ostatnim czasie występują u Ciebie objawy związane z przewlekłym stresem:

• mimo odpoczynku czujesz się przewlekle zmęczony,
• zauważasz nieuzasadnione wahania masy ciała – zwłaszcza odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicach tułowia i karku,
• masz problemy ze snem,
• często doświadczasz zmian nastroju.

Regularna kontrola poziomu kortyzolu jest również zalecana osobom przyjmującym przez dłuższy czas leki steroidowe.

To badanie odgrywa ważną rolę w diagnostyce zaburzeń hormonalnych i metabolicznych.

Nieprawidłowe stężenie hormonu stresu może prowadzić m.in. do zespołu/choroby Cushinga czy choroby Addisona.

Badanie kortyzolu polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi żylnej – najczęściej ze zgięcia łokciowego. Sama procedura trwa kilka minut, jest mało inwazyjna i po pobraniu możesz wrócić do codziennych aktywności.

Niedobór może wynikać zarówno z uszkodzenia kory nadnerczy lub przysadki. W zależności od szybkości zmniejszania się stężenia kortyzolu wyróżnia się: ostrą i przewlekła niedoczynność kory nadnerczy.

Najczęstsze przyczyny to:

• Pierwotna niedoczynność kory nadnerczy – pojawia się stopniowo i może mieć różne podłoże np: najczęściej jest zanik kory nadnerczy na podłożu autoimmunologicznym (choroba Addisona); gruźlica kory nadnerczy i inne choroby zakaźne (AIDS) czy zniszczenie kory nadnerczy – przerzuty nowotworowe.
• Wtórna niedoczynność kory nadnerczy – uszkodzenie przedniego płata przysadki (guzy, czy usunięcie przysadki), uszkodzenie podwzgórza, przewlekła kortykoterapia.

Najczęstsze symptomy towarzyszące niskiemu kortyzolowi to:

• zmniejszenie masy ciała,
• narastające osłabienie,
• niskie ciśnienie tętnicze krwi
• ściemnienie skóry.

Ostra niedoczynność kory nadnerczy jest stanem zagrożenia życia (przełom nadnerczowy).

Występują wówczas:

• szybko narastające objawy wstrząsu,
• hipoglikemia,
• zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (odwodnienie, hiperkaliemia, hiponatremia).

W takiej sytuacji trzeba jak najszybciej udać się do lekarza.

Przyczyną nadmiernej produkcji kortyzolu może być np.:

• Zespół Cushinga zależny od ACTH (wtórna nadczynność nadnerczy);
• choroba Cushinga – nadmierne wytwarzanie ACTH przez gruczokolaka przysadki (najczęstsza przyczyna);
• zespół ektopowego wydzielania ACTH (głównie rak drobnokomórkowy płuc);
• zespół ektopowego wydzielania CRH;
• Zespół Cushinga niezależny od ACTH (pierwotna nadczynność nadnerczy);
• autonomiczny guz lub mnogie guzy kory nadnerczy;
• stosowanie leków glikokortykosteroidowych.

Podwyższony poziom potrafi całkowicie zaburzyć równowagę organizmu. Z czasem utrzymujący wzrost stężenia kortyzolu zaczyna zostawiać widoczne ślady – zarówno na ciele, jak i w samopoczuciu:

• Charakterystyczna „księżycowa twarz” i przyrost masy ciała w okolicy tułowia – prowadzi do redystrybucji tłuszczu z kończyn na twarz i tułów, co objawia się pełniejszą, obrzmiałą twarzą oraz otyłością centralną
• Sinoczerwone rozstępy na skórze brzucha i ud – wzrost poziomu osłabia kolagen w skórze, zmniejszając jej elastyczność i prowadząc do powstawania szerokich, purpurowych rozstępów w miejscach naprężeń skóry
• Osłabienie siły mięśniowej – powoduje katabolizm białek mięśniowych, co zmniejsza siłę mięśni mimo utrzymania lub wzrostu masy tłuszczowej. To sprawia, że wysiłek fizyczny jest mniej efektywny.
• Nadciśnienie tętnicze i zaburzenia tolerancji glukozy – hormon zwiększa wrażliwość naczyń na katecholaminy i stymuluje glukoneogenezę, co skutkuje wzrostem ciśnienia krwi i podwyższeniem poziomu glukozy we krwi.
• Problemy ze snem, drażliwość i wahania nastroju – przewlekły nadmiar zaburza rytmy dobowe, co prowadzi do trudności w zasypianiu, nadpobudliwości oraz zmienności nastroju
• Zwiększona skłonność do zakażeń – zwłaszcza oportunistycznych wskutek obniżenia odporności komórkowej i humoralnej.
• Zaburzenia menstruacji i objawy adrogenizacji u kobiet.

Przewlekłe pobudzenie osi HPA i utrzymujący się nadmiar kortyzolu – niezależnie od tego, czy wynika z długotrwałego stresu, zaburzeń snu, czy jawnego zespołu Cushinga – rozregulowują fizjologiczny rytm dobowy, sprzyjają przewlekłemu stanowi zapalnemu i, w połączeniu z insulinoopornością, podwyższonym poziomem glukozy oraz nieprawidłowym profilem lipidowym, tworzą ciąg zaburzeń metabolicznych prowadzących do zespołu metabolicznego, chorób sercowo‑naczyniowych, a w dalszej kolejności cukrzycy typu 2.

• Witamina D3 25-OH
• Morfologia krwi
• Ferrytyna
• Testosteron
• Prolaktyna