Dna moczanowa – jakie badania wykonać, żeby potwierdzić diagnozę?

Dna moczanowa należy do najczęściej występujących chorób reumatycznych na świeci. Najczęściej wynika ze zbyt wysokiego stężenia kwasu moczowego we krwi i charakteryzuje się nagłymi napadami bólu stawu. Co zrobić, gdy podejrzewasz dnę moczanową? Poniżej znajdziesz krótką listę badań, które pomogą postawić diagnozę.

Czym jest dna moczanowa i co ją powoduje?

Dna moczanowa (nazywana też podagrą) to przewlekłe zapalenie stawów, które objawia się w dość gwałtowny sposób. Choroba daje o sobie znać poprzez nagłe i bardzo bolesne ataki, a na jej celowniku najczęściej ląduje duży palec u stopy (staw śródstopno-paliczkowy). Podczas ostrego ataku dny zajęty staw jest czerwony, spuchnięty, wyraźnie cieplejszy i bardzo bolesny w dotyku. Skąd to się bierze?

Dnę moczanową dzieli się na dwa główne typy:

• pierwotną – związaną głównie z wrodzonymi, najczęściej genetycznymi zaburzeniami metabolizmu i wydalania kwasu moczowego przez nerki,
• wtórną – nabytą, rozwijającą się m.in. przy diecie bogatej w puryny, nadużywaniu alkoholu, w przebiegu chorób nowotworowych i hemolitycznych oraz podczas stosowania niektórych leków (np. moczopędnych), które utrudniają wydalanie kwasu moczowego.

Choroba cechuje się określoną dynamiką. W przebiegu dny moczanowej opisuje się cztery kolejne etapy:

• fazę bezobjawowej hiperurykemii,
• okres ostrych napadów zapalenia stawów,
• czas między napadami, gdy objawy ustępują,
• oraz przewlekłe zapalenie stawów, czyli zaawansowaną postać choroby.

Główną przyczyną dny moczanowej jest utrzymujący się zbyt wysoki poziom kwasu moczowego we krwi, czyli tzw. hiperurykemia.

W niektórych stanach organizm nie radzi sobie z usuwaniem kwasu moczowego, więc ten gromadzi się we krwi, a z czasem tworzy kryształki odkładające się w stawach (płynie stawowym) i okolicznych tkankach.

Diagnostyka dny moczanowej

Za najbardziej miarodajne w rozpoznaniu dny moczanowej uznaje się badanie płynu stawowego pobranego z objętego stanem zapalnym stawu. Pod mikroskopem ze światłem spolaryzowanym szuka się charakterystycznych kryształów moczanu sodu lub złogów kryształów w tkankach.

Jeśli nie da się ich uwidocznić, sięga się po badania laboratoryjne, które w połączeniu z analizą obrazu klinicznego pacjenta wspierają dalszą diagnostykę i pomagają ocenić ryzyko zmian narządowych.

Kwas moczowy we krwi

Badanie kwasu moczowego we krwi to najważniejszy krok w całej diagnostyce laboratoryjnej dny.

Ostry atak pojawia się wtedy, gdy poziom kwasu moczowego w płynie stawowym gwałtownie się zmienia, wywołując silną reakcję zapalną w stawie.

Istotnym ograniczeniem tego parametru jest jednak fakt, że w trakcie samego ostrego napadu stężenie kwasu moczowego bywa prawidłowe lub nawet niskie, ponieważ dochodzi wówczas do przemieszczania moczanów do tkanek stawowych.

Z tego względu badanie warto powtórzyć po ustąpieniu objawów.

CRP, OB i morfologia – markery stanu zapalnego przy ataku dny

W czasie napadu dny w organizmie rozwija się nasilona reakcja zapalna.

W wynikach badań krwi można wówczas zobaczyć:

• wzrost liczby leukocytów (WBC) w morfologii krwi obwodowej,
• podwyższone OB (odczyn Biernackiego),
• zwiększone stężenie białka C-reaktywnego (CRP).

Oznaczenia te nie są specyficzne dla dny moczanowej, jednak pomagają ocenić intensywność procesu zapalnego oraz różnicować napad dny z infekcyjnym zapaleniem stawu.

Kreatynina i eGFR – ocena nerek przy dnie moczanowej

Nerki działają jak filtr – jeśli pracują sprawnie, bez problemu usuwają nadmiar kwasu moczowego z organizmu – odpowiadają za wydalanie około 2/3 całej puli pierwiastka.

Upośledzenie funkcji tego narządu jest najczęstszą przyczyną hiperurykemii. Z tego względu ocena kreatyniny i szacowanego współczynnika filtracji kłębuszkowej (eGFR) stanowi integralny element diagnostyki dny moczanowej. Badania pozwalają wykluczyć przewlekłą chorobę nerek jako pierwotną przyczynę wzrostu stężenia kwasu moczowego.

Monitorowanie parametrów nerkowych ma również znaczenie prognostyczne, ponieważ przewlekła hiperurykemia i odkładanie złogów moczanowych mogą prowadzić do zapalenia nerek i kamicy nerkowej.

Powiązane artykuły

Akademia zdrowia

Zapalenie pęcherza moczowego

14 września 2020

Choroby nerek

Choroby nerek – objawy, przyczyny

11 marca 2021

Akademia zdrowia

Bakteria E. coli w moczu – objawy zakażenia, diagnostyka genetyczna i leczenie

03 sierpnia 2016

Kwas moczowy w dobowej zbiórce moczu

Badanie moczu jest przydatne, gdy trzeba doprecyzować diagnostykę dny moczanowej. Mierząc wydalanie kwasu moczowego w trakcie 24-godzinnej zbiórki moczu, lekarz sprawdza:

• czy organizm produkuje kwasu za dużo (nadprodukcja),
• czy po prostu za słabo się go pozbywa (niedostateczne wydalanie nerkowe.

Badanie to jest szczególnie przydatne przy planowaniu farmakoterapii.

Lipidogram i glukoza – dna moczanowa a zespół metaboliczny

Dna moczanowa jest silnie powiązana z zespołem metabolicznym – grupą zaburzeń, które zwiększają ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia.

Szacuje się, że nawet 50% chorych na dnę moczanową ma jednocześnie objawy zespołu metabolicznego. U pacjentów często współwystępują:

• podwyższone stężenie lipidów we krwi,
• cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• skłonność do przedwczesnego rozwoju miażdżycy, szczególnie w naczyniach wieńcowych serca.

Ocena lipidogramu i badanie glukozy pozwala zidentyfikować te czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.

TSH – dlaczego przy dnie warto sprawdzić tarczycę?

TSH nie jest badaniem swoistym dla dny moczanowej, ale często wchodzi w skład szerszego panelu diagnostycznego ze względu na to, że hormony tarczycy są niezbędne dla prawidłowego rozwoju i wzrostu nerek.

Zaburzenia tarczycy (szczególnie niedoczynność) mogą spowalniać pracę tego narządu. Sprzyja to wtórnej hiperurykemii, a tym samym zwiększa ryzyko wystąpienia napadów dny moczanowej.

Dna moczanowa – badania

Dna moczanowa często daje o sobie znać dopiero wtedy, gdy ból stawu uniemożliwia normalne funkcjonowanie – tymczasem pierwsze zmiany biochemiczne we krwi pojawiają się dużo wcześniej.

To dlatego tak ważne jest, aby nie poprzestawać na „przeczekaniu” napadu, ale świadomie zaplanować badania na dnę moczanową. Oznaczenie kwasu moczowego, ocena funkcji nerek, markerów stanu zapalnego i parametrów metabolicznych pozwala nie tylko potwierdzić rozpoznanie, lecz także ocenić ryzyko powikłań i dobrać skuteczne leczenie.