Badanie PSA całkowity

Prawidłowe przygotowanie do badania krwi to kluczowy element dążenia do uzyskania wiarygodnych wyników. O czym należy pamiętać?

48 godzin przed badaniem:

• unikaj ejakulacji i współżycia seksualnego,
• wstrzymaj się od jazdy rowerem i intensywnego wysiłku fizycznego,

24 godziny przed badaniem:

• nie spożywaj alkoholu
• nie pal wyrobów tytoniowych.

W samym dniu badania wypij niewielką ilość wody niegazowanej. Po przyjściu do laboratorium poczekaj 15 minut przed pobraniem krwi.

Pamiętaj: Badanie per rectum oraz biopsja prostaty mogą podwyższyć wynik antygenu sterczowego PSA – wykonaj badanie laboratoryjne albo przed wspomnianymi zabiegami lub 2-3 tygodnie po nich.

Wartości referencyjne dla antygenu PSA zależą od wieku i metody oznaczania. Stężenie PSA w osoczu zdrowych mężczyzn jest około milion razy niższe niż w płynie nasiennym i wykazuje tendencję wzrostową wraz z wiekiem i nie przekracza zazwyczaj 1,5 ng/ml u mężczyzn przed 40 rokiem życia i 4,0 ng/ml po 60 roku życia.

Cena badanie PSA całkowity waha się od od 50,00 do 83,00 zł, w zależności od punktu pobrań.

Antygen PSA całkowity (swoisty antygen sterczowy) to glikoproteina kontrolowana przez androgeny, zwłaszcza dihudrotestosteron, dla którego osoczowym substratem jest testosteron.

Podwyższone stężenie antygenu stwierdza się u znacznego odsetka chorych na raka gruczołu krokowego, nawet we wczesnych stadiach zaawansowania. PSA nie jest jednak markerem swoistym tylko dla raka gruczołu krokowego, ale cechuje go swoistość narządowa w stosunku do tkanki gruczołu niezależnie od jej stanu klinicznego.

Co wpływa na stężenie PSA we krwi? Jest kilka czynników, które decydują o poziomie PSA w organizmie:

• wiek – poziom PSA wzrasta naturalnie z wiekiem – zwłaszcza po 40-tym roku życia,
• wielkość prostaty – im większy gruczoł, tym więcej PSA produkuje organizm,
• zapalenie prostaty lub dróg moczowych,
• mechaniczne podrażnienie prostaty.

Jakie funkcje pełni PSA całkowity? Pod względem cech biochemicznych PSA jest proteazą serynową. Jest to antygen wydzielany z komórek nabłonkowych do światła kanalików i z wydzieliną gruczołu przechodzi do płynu nasiennego, w którym odgrywa istotną rolę w proteolitycznej degradacji wysokocząsteczkowcyh białek odpowiedzialnych za formowanie żelu.

Najogólniej: pełni funkcję ochronną w układzie moczowo-płciowym, a także  odgrywa kluczową rolę w procesie zapłodnienia poprzez upłynnianie ejakulatu i ułatwianie ruchu plemników.

Kiedy należy wykonać badanie PSA całkowitego

Należy zwrócić uwagę na dolegliwości opisane poniżej. Mogą sygnalizować potrzebę wykonania testu laboratoryjnego antygenu PSA. Zwróć uwagę na:

• ból i pieczenie podczas oddawania moczu,
• częstomocz,
• oddawanie niewielkich ilości moczu,
• problemy z utrzymaniem moczu,
• problemy z erekcją
• krwiomocz
• ból podbrzusza i ból krocza.

Należy jednak pamiętać, że zwiększone stężenie PSA nie zawsze oznacza nowotwór i może być np. związane z łagodnym przerostem gruczołu krokowego. Nie należy wyników badań laboratoryjnych intepretować na własną rękę. W każdym przypadku zaleca się kontakt z lekarzem rodzinnym czy urologiem w celu precyzyjnej diagnostyki.

Jak często wykonywać badanie PSA? Co do zasady badanie zaleca się mężczyznom po 50-tym roku życia. Warto, by wykonywać je rutynowo raz w roku. Te same wytyczne dotyczą również mężczyzn po 45-tym roku życia, jeśli mają oni historię raka prostaty w rodzinie (np. nowotwór występował u dziadka, brata czy ojca). Mężczyźni po 40-tym roku życia powinni badać się regularnie, jeśli są nosicielami mutacji BRCA2.

Badanie antygenu PSA polega na pobraniu próbki krwi z żyły łokciowej, podobnie jak przy zwykłej morfologii.

Co robi personel medyczny w trakcie badania w Punkcie Pobrań? Proces wygląda następująco:

1. Dezynfekcja miejsca wkłucia.
2. Pobranie 3-5 ml krwi żylnej do probówki.
3. Zabezpieczenie miejsca wkłucia opatrunkiem.
4. Opisanie próbki danymi pacjenta.

Następnie pobrana próbka krwi wysyłana jest do laboratorium, gdzie poziom antygenu sterczowego PSA w surowicy zostaje poddany analizie wykonywanej przez diagnostów laboratoryjnych.

Wynik poniżej zakresu referencyjnego nie zawsze oznacza, że z prostatą jest wszystko w porządku. PSA całkowity (antygen swoisty dla stercza) to białko produkowane przez komórki gruczołu krokowego, a jego ilość we krwi zależy od wielu czynników – zarówno fizjologicznych, jak i zdrowotnych.

PSA całkowity – przyczyny niskiego stężenia to najczęściej:

• Niewielki rozmiar gruczołu krokowego – mniejsze stercze produkują mniej PSA, dlatego u młodszych mężczyzn lub osób bez przerostu prostaty wartości mogą być niższe.
• Leczenie farmakologiczne – leki z grupy inhibitorów 5-alfa-reduktazy (np. finasteryd, dutasteryd) stosowane w terapii łagodnego przerostu stercza zmniejszają wytwarzanie PSA. Obniżenie obserwuje się także po terapii hormonalnej hamującej działanie androgenów.
• Uszkodzenie lub zanik komórek gruczołowych – przewlekłe zapalenie prostaty lub procesy zanikowe mogą ograniczać zdolność tkanek do produkcji PSA.
• Czynniki przedanalityczne – wynik może być zaniżony w przypadku błędów przedanalitycznych, np. zbyt długiego przechowywania próbki, niewłaściwego transportu.

Prawidłowy wynik nie wyklucza więc całkowicie zmian nowotworowych. Dlatego w diagnostyce raka prostaty lekarz zawsze ocenia wynik w szerszym kontekście – uwzględniając wiek pacjenta, wielkość gruczołu, objawy kliniczne i wynik badania per rectum czy USG. Każde nieprawidłowości skonsultuj z lekarzem.

Jeśli niskie stężenie PSA całkowitego jest powiązane z obniżonym poziomem testosteronu, warto zwrócić uwagę na następujące objawy:

• obniżone libido i zaburzenia erekcji,
• utrata masy mięśniowej przy jednoczesnym rozroście tkanki tłuszczowej,
• utrata owłosienia na ciele,
• zmęczenie i obniżony nastrój,
• zaburzenia snu (płytszy sen, częste wybudzenia, redukcja fazy głębokiego snu i skrócenie fazy REM)

Umiarkowanie niski PSA całkowity (0,1-1,5 ng/ml) u młodych, zdrowych mężczyzn jest zazwyczaj fizjologiczny i nie wymaga interwencji.

Za podwyższone stężenie PSA odpowiadają najczęściej:

• łagodny przerost prostaty,
• zapalenie gruczołu krokowego,
• rak gruczołu krokowego,
• infekcja układu moczowego,
• niedawno przebyte zabiegi urologiczne,
• ejakulacje w ciągu 48 godzin przed badaniem,
• intensywna aktywność fizyczna.

Jeśli doświadczasz następujących dolegliwości, warto zastanowić się nad wykonaniem badania:

• trudności z rozpoczęciem oddawania moczu mimo uczucia parcia na pęcherz,
• słaby strumień moczu,
• konieczność wielokrotnego wstawania w nocy, by oddać mocz,
• ból lub dyskomfort w okolicy miednicy,
• problemy z erekcją.

• Morfologia krwi
• Kreatynina + eGFR
• Glukoza
• Lipidogram
• Badanie ogólne moczu i osad moczu – pakiet