Badania przed ciążą – co należy zbadać przed zajściem w ciążę?

Dlaczego warto wykonać badania przed ciążą?

Badania przedkoncepcyjne to inwestycja w zdrowie – Twoje i przyszłego dziecka. Wiele schorzeń, takich jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca czy utajone infekcje, przez długi czas nie dają żadnych objawów, a mogą istotnie wpłynąć na przebieg ciąży i rozwój płodu. Wczesne wykrycie ewentualnych problemów daje czas na ich leczenie lub ustabilizowanie stanu zdrowia jeszcze przed poczęciem. Kolejnym argumentem jest ocena odporności na choroby zakaźne, takie jak różyczka czy toksoplazmoza – jeśli okaże się, że nie masz przeciwciał, możesz się zaszczepić lub wdrożyć środki ostrożności, zanim dojdzie do zapłodnienia. Opiekę przedkoncepcyjną rekomendują zarówno Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP), jak i WHO – nie bez powodu: profilaktyka jest zawsze łatwiejsza niż leczenie powikłań.

Podstawowe badania krwi i moczu przed ciążą

Punktem wyjścia są badania oceniające ogólny stan zdrowia. Zgodnie z zaleceniami, każda kobieta planująca ciążę powinna wykonać:

• Morfologię krwi obwodowej – ocenia ogólny stan zdrowia, wykrywa anemię i stany zapalne,

• Grupę krwi i czynnik RhD – kluczowe dla oceny ryzyka konfliktu serologicznego; warto zbadać też partnera,

• Badanie ogólne moczu – pozwala wykryć infekcje dróg moczowych i zaburzenia pracy nerek,

• Test HIV – rekomendowane wszystkim kobietom planującym ciążę; wczesne wykrycie i wdrożenie terapii antyretrowirusowej praktycznie eliminuje ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko,

• Stężenie glukozy na czczo – wyklucza nierozpoznaną cukrzycę, która może zagrażać płodowi,

• HBsAg – badanie przewiewowe w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu B.

• P-ciała p/HCV (anty-HCV) – wykrywa kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu C, który może być przenoszony na płód i prowadzić do przewlekłego zakażenia u dziecka. Dodatni wynik wymaga dalszej diagnostyki w kierunku potwierdzenia aktywnego zakażenia.

• Chlamydia trachomatis (p/ciała IgG) – bezobjawowa chlamydioza może prowadzić do niedrożności jajowodów i problemów z płodnością,

• Cytologię szyjki macicy – warto zadbać o aktualną cytologię zgodną z harmonogramem badań profilaktycznych i zaleceniami ginekologa.

• Czynniki krzepnięcia – zlecane w niektórych sytuacjach przez lekarza. Istotne w kontekście ryzyka powikłań zakrzepowych w ciąży.

• Badanie kwasu foliowego – suplementacja tego składnika zalecana jest wszystkim kobietom planującym ciążę. Oznaczenie stężenia kwasu foliowego we krwi pozwala potwierdzić, że organizm jest rzeczywiście zaopatrzony w ten składnik – niezbędny m.in. dla prawidłowego kształtowania się cewy nerwowej dziecka.

• Próby wątrobowe – w wybranych przypadkach lekarz może rozszerzyć diagnostykę o próby wątrobowe. Jest to szczególnie ważne przy przewlekłym stosowaniu leków.

Powiązane artykuły

Choroby immunologiczne i autoimmunologiczne

Celiakia – objawy, badania, dieta

26 sierpnia 2021

Badania hormonalne przed ciążą

Gospodarka hormonalna odgrywa kluczową rolę zarówno w procesie zajścia w ciążę, jak i jej przebiegu. Najważniejszym badaniem jest oznaczenie TSH – hormonu tyreotropowego. Nieleczone lub nieustabilizowane choroby tarczycy mogą utrudniać poczęcie, zwiększać ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu. Warto również oznaczyć AMH (hormon antymüllerowski), który odzwierciedla rezerwę jajnikową. Niski poziom AMH może wskazywać na zmniejszoną liczbę komórek jajowych, wysoki – na obecność zespołu policystycznych jajników (PCOS). Do zestawu badań hormonalnych warto dołączyć oznaczenie FSH, LH, estradiolu (E2) i prolaktyny, które najlepiej wykonać między 3. a 5. dniem cyklu oraz progesteron – termin tego badania zależy od długości cyklu i momentu owulacji.

Badania TORCH

Panel TORCH to zestaw badań serologicznych identyfikujących infekcje, które – choć u dorosłych często przebiegają łagodnie – mogą powodować poważne wady wrodzone lub poronienie. Skrót TORCH pochodzi od pierwszych liter:

• Toxoplasmosis,

• Other (kiła, HIV, HBV, HCV),

• Rubella (różyczka),

• Cytomegalovirus,

• Herpes simplex.

Badanie polega na oznaczeniu przeciwciał klasy IgM i IgG skierowanych przeciwko wymienionym powyżej patogenom. Pozwala to określić, czy masz odporność po przebytym zakażeniu, czy kontakt z patogenem nastąpił niedawno (i wymaga dalszej diagnostyki), czy też jesteś całkowicie nieodporna i wymagasz dodatkowej ochrony. Kluczowe znaczenie ma tu badanie przed ciążą: jeśli okaże się, że nie masz odporności na różyczkę, możesz przyjąć szczepionkę – co jest niemożliwe już w trakcie ciąży.

Badania genetyczne i nosicielstwo chorób dziedzicznych

Badania genetyczne przed ciążą warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy w rodzinie Twojej lub partnera występowały choroby dziedziczne, niepełnosprawność intelektualna lub wady wrodzone. Wiele osób jest bezobjawowymi nosicielami mutacji odpowiedzialnych za takie schorzenia jak mukowiscydoza, rdzeniowy zanik mięśni (SMA) czy fenyloketonuria – i dowiaduje się o tym dopiero po urodzeniu chorego dziecka.

Jakie badania przed ciążą powinien wykonać mężczyzna?

Zdrowie przyszłego ojca ma równie duże znaczenie jak zdrowie matki. Podstawą jest badanie nasienia (seminogram) – oceniające liczbę, ruchliwość i morfologię plemników. Warto je wykonać szczególnie wtedy, gdy para bezskutecznie stara się o dziecko przez 12 miesięcy (lub 6 miesięcy u kobiet po 35. roku życia). Mężczyzna powinien też zbadać grupę krwi i czynnik RhD (istotne w kontekście konfliktu serologicznego), a także wykonać podstawowe badania krwi i moczu oceniające ogólny stan zdrowia. Jeśli w rodzinie partnera występowały choroby dziedziczne, zalecane jest również badanie nosicielstwa. Warto pamiętać o serologicznym badaniu w kierunku kiły, HIV, HBs i HCV – choroby te mogą być przenoszone drogą płciową i zagrażać ciąży.

Planowanie ciąży i niepłodność – badania genetyczne dla mężczyzn (CFTR + AZF) to podstawowy zestaw badań genetycznych przeznaczony dla mężczyzn planujących ojcostwo – szczególnie wskazany wtedy, gdy badanie nasienia wykazało nieprawidłowości (azoospermię lub oligozoospermię). Rozszerzona wersja pakietu genetycznego przeznaczona dla par z pogłębioną diagnostyką – zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn (z wyjątkiem badania FMR1, szczególnie zalecanego kobietom). Pełną ofertę pakietów badań w kierunku infekcji intymnych i chorób przenoszonych drogą płciową znajdziesz tutaj: Synevo – Infekcje intymne i choroby przenoszone drogą płciową.

Kiedy wykonać badania przed ciążą?

Badania przedkoncepcyjne najlepiej zaplanować na 3–6 miesięcy przed planowanym poczęciem – daje to czas na leczenie, szczepienia ochronne czy uzupełnienie niedoborów witamin i minerałów. Przygotowania warto zacząć od wizyty u ginekologa, który dobierze zakres badań do indywidualnej sytuacji zdrowotnej.