Proteinogram + Białko całkowite
Od 20 lat badamy Twoją krew.
4.7 / 5
Krótki opis badania
Proteinogram to badanie, które pozwala ocenić frakcje białek surowicy, a oznaczenie białka całkowitego określa ich łączne stężenie. Za pomocą elektroforezy białka są rozdzielane na główne frakcje: albuminę, alfa1- i alfa2-globuliny, beta-globuliny oraz gamma-globuliny. Badanie wykonuje się w diagnostyce chorób wątroby, nerek, przewlekłych infekcji i stanów zapalnych oraz niektórych chorób hematologicznych. Warto rozważyć to badanie, jeśli pojawiają się niewyjaśnione bóle kości, obrzęki czy długotrwałe, nasilone zmęczenie.
Jak odebrać wynik?
- Na koncie my.synevo.pl. Wszystkie wyniki w jednym miejscu i powiadomienie.
- Online przy użyciu jednorazowego kodu (ważny 60 dni).
- W Punkcie Pobrań, w którym robiłeś/aś badanie. Przyjdź z kodem i dokumentem tożsamości.
Przygotowanie do badania
Aby wynik był wiarygodny, na badanie należy zgłosić się:
- na czczo, po 8–12 godzinnej przerwie od ostatniego posiłku,
- w godzinach porannych.
W dniach poprzedzających badanie zaleca się również unikanie spożywania alkoholu i intensywnej aktywności fizycznej.
Badania, które wchodzą w skład pakietu
- Proteinogram
- Badanie białka całkowitego
Na czym polega proteinogram?
W osoczu ludzkim znajduje się kilkaset różnych białek, które dzielą się na dwie główne grupy:
- albumina, stanowiąca ok. 55-65% białek osocza i produkowana w wątrobie,
- globuliny (35-45%).
Proteinogram to badanie, które opiera się na zjawisku elektroforezy, czyli rozdziale cząsteczek białkowych w polu elektrycznym na podstawie ich masy i ładunku. Elektroforeza białek pozwala określić, jaki procentowy udział w całości białek surowicy stanowi każda z tych frakcji na podstawie intensywności zabarwienia poszczególnych pasm na żelu.
Badanie to wyodrębnia 5 frakcji białek:
- Albuminę
- Alfa1-globuliny
- Alfa2-globuliny
- Beta-globuliny
- Gamma-globuliny
Oznaczenie białka całkowitego jest niezbędnym elementem tego badania, ponieważ proteinogram sam w sobie nie mierzy stężeń bezwzględnych poszczególnych frakcji białek we krwi, a jedynie ich wzajemne proporcje.
Aby przeliczyć te wartości procentowe na konkretne, klinicznie użyteczne stężenia w g/l, konieczna jest znana wartość odniesienia, do której odsetki zostaną odniesione – i tą wartością jest właśnie stężenie białka całkowitego:
- proteinogram wskazuje wzajemny stosunek frakcji białek i w przypadku nieprawidłowości pozwala wskazać, która frakcja jest zaburzona,
- białko całkowite pozwala przeliczyć wartości procentowe z wyniku elektroforezy na wartości bezwzględne oraz określić ilość białek w surowicy (np. czy wystąpiła nadprodukcja wszystkich frakcji czy tylko jednej).
Kiedy warto wykonać badanie proteinogramu?
Proteinogram najczęściej wykonuje się w przypadku chorób wątroby i nerek, przewlekłych stanów zapalnych oraz chorób immunologicznych (np. toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów). Jest również przydatne w diagnostyce niektórych gammapatii monoklonalnych (np. szpiczaka mnogiego i makroglobulinemii Waldenströma) oraz wybranych chorób hematologicznych. To jedno z podstawowych badań przesiewowych pozwalających wychwycić nieprawidłowe białko monoklonalne.
Badanie jest również ważne u osób, u których trzeba kontrolować przebieg leczenia już rozpoznanej choroby rozrostowej krwi (np. szpiczaka mnogiego).
Do objawów i nieprawidłowości w badaniach, które mogą skłonić lekarza do zlecenia proteinogramu, należą:
- niedokrwistość (anemia) bez jasnej przyczyny,
- nawracające infekcje,
- nieprawidłowy obraz krwinek czerwonych w rozmazie,
- obecność białka w moczu (białkomocz),
- nieprawidłowe wyniki stężenia białka całkowitego lub albuminy we krwi,
- neuropatia obwodowa o niewyjaśnionej przyczynie,
- niewyjaśniona utrata masy ciała,
- złamania kości bez wyraźnego urazu,
- powiększone węzły chłonne.
Jak przebiega badanie?
Pierwszy etap polega na pobraniu próbki krwi ze zgięcia łokciowego pacjenta.
Materiał jest następnie przekazywany do laboratorium medycznego, gdzie próbka zostaje naniesiona na nośnik (żel agarozowy lub octan celulozy), umożliwiający migrację białek pod wpływem pola elektrycznego:
- Białka o różnej masie i ładunku migrują z różną prędkością, tworząc charakterystyczne pasma.
- Po separacji następuje etap barwienia rozdzielonych białek – barwnik wiąże się proporcjonalnie do ich stężenia.
- Ostatnim krokiem jest odczyt intensywności zabarwienia i przeliczenie wyniku na udział procentowy poszczególnych frakcji na podstawie stężenia białka całkowitego.
Normy i interpretacja wyniku proteinogramu
Wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić w zależności od metody i sprzętu stosowanego przez konkretne laboratorium, dlatego kluczowe są zakresy podane na wyniku badania.
Interpretacja proteinogramu wymaga analizy zarówno zmian całkowitego stężenia białka, jak i proporcji między poszczególnymi frakcjami.
Wynik wymaga interpretacji przez lekarza w kontekście obrazu klinicznego pacjenta i wyników innych badań laboratoryjnych.
Warto podkreślić, że proteinogram jest badaniem przesiewowym – nieprawidłowy wzorzec elektroforetyczny wskazuje kierunek dalszej diagnostyki, ale rzadko stanowi samodzielną, ostateczną diagnozę.
Przyczyny niskiego poziomu
Zbyt niskie stężenie białka całkowitego lub pojedynczych frakcji (albuminy, alfa-, beta- i gamma-globulin) zwykle świadczy o zaburzeniach odżywiania, chorobach wątroby, nerek, jelit albo o przewlekłych stanach zapalnych czy chorobach nowotworowych.
Niskie stężenie białka całkowitego (hipoproteinemia) związane jest zwykle z:
- niedożywieniem,
- uszkodzeniem miąższu wątroby,
- zespołem nerczycowym,
- nasilonym katabolizmem białek w przebiegu chorób nowotworowych.
Spadek albuminy może wynikać z:
- zaburzeń wchłaniania i trawienia,
- zmniejszonej syntezy w chorobach wątroby,
- zwiększonej utraty w chorobach nerek (zespół nerczycowy),
- przewlekłych infekcji,
- nadczynności tarczycy.
Obniżone Alfa1-globuliny obserwuje się:
- we wrodzonym niedoborze alfa1-antytrypsyny.
Alfa2-globuliny są obniżone w:
- niedożywieniu,
- przewlekłych stanach zapalnych jelit,
- niedokrwistości hemolitycznej,
- niewydolności wątroby.
Spadek Beta-globuliny może wskazywać na:
- utratę białka,
- niedożywienie,
- reakcje zapalne,
- schorzenie autoimmunologiczne.
Spadek lub brak pasma Gamma-globuliny obserwowany jest:
- w pierwotnych niedoborach odporności związanych z brakiem przeciwciał,
- fizjologicznie u noworodków,
- w wyniku leczenia przeciwnowotworowego i sterydoterapii.
Objawy niskiego poziomu
Same odchylenia w proteinogramie rzadko dają swoiste objawy – symptomy wynikają głównie z choroby leżącej u ich podłoża.
Niskie poziomy białka całkowitego (hipoproteinemia) i albuminy (hipoalbuminemia) dają najbardziej wyraźne i częste objawy kliniczne. Mogą pojawiać się:
- obrzęki, najczęściej dłoni i stóp,
- przewlekłe zmęczenie, osłabienie siły mięśniowej,
- nudności, wymioty, utrata apetytu,
- żółtaczka i powiększenie wątroby, gdy przyczyną jest choroba wątroby,
- zanik tkanki podskórnej, suchość skóry, wolniejsze gojenie ran i większa podatność na infekcje.
Niedobór Alfa1-globulin objawia się przede wszystkim wcześnie rozwijającą się rozedmą płuc z postępującą duszością oraz przewlekłą chorobą wątroby.
Spadek Alfa2-globuliny jest związany z niedożywieniem i przewlekłymi chorobami zapalnymi jelit, co objawia się bólami brzucha, biegunką, chudnięciem i ogólnym wyniszczeniem.
Spadek beta-globulin wskazuje na utratę białka lub niedożywienie i wiąże się z ogólnym wyniszczeniem organizmu, podobnym do objawów hipoalbuminemii.
Spadek gamma-globulin (hipogammaglobulinemia) wynika z niedoboru przeciwciał i objawia się głównie zwiększoną podatnością na infekcje.
Przyczyny wysokiego poziomu
Hiperproteinemia (wzrost stężenia białka całkowitego) najczęściej wynika z odwodnienia, ale może również świadczyć o:
- przewlekłych stanach zapalnych lub chorobach autoimmunologicznych,
- rzadziej gammapatiach monoklonalnych, takich jak: szpiczak mnogi czy, makroglobulinemia Waldenströma.
Wzrost albuminy jest najczęściej spowodowany odwodnieniem organizmu.
Podwyższenie Alfa1-globuliny i Alfa2-globuliny wskazuje na ostry stan zapalny.
Beta-globuliny rosną:
- w związku ze wzrostem beta-lipoproteiny (cholesterol LDL) i zaburzeniami profilu lipidowego,
- w niedokrwistości z niedoboru żelaza wskutek wzrostu stężenia transferyny,
- w marskości wątroby.
Szeroki prążek Gamma-globuliny jest charakterystyczny dla:
- przewlekłych procesów zapalnych,
- chorób autoimmunologicznych,
- infekcji (w tym AIDS),
- niektórych nowotworów.
Objawy wysokiego poziomu
Najczęstszą i najprostszą przyczyną podwyższonego stężenia białka całkowitego jest odwodnienie. Również wysoki poziom albumin jest zwykle skutkiem niedostatecznej ilości płynów. Pojawia się wtedy:
- silne pragnienie,
- suchość błon śluzowych i skóry,
- zmniejszona diureza,
- zawroty głowy,
- w cięższych przypadkach splątanie.
Wzrost Alfa1-globulin jest markerem ostrej fazy zapalenia, dlatego objawy odpowiadają choroby podstawowej, np.:
- gorączka,
- osłabienie i bóle mięśni,
- ogólne rozbicie związane z toczącym się procesem zapalnym lub infekcyjnym.
Podwyższenie Alfa2-globuliny towarzyszy ostrym stanom zapalnym oraz zespołowi nerczycowemu – u pacjentów obserwuje się wówczas objawy takie jak:
- gorączka,
- bóle stawów,
- obrzęki,
- białkomocz typowy dla nerczycy.
Wzrost beta-globulin łączy się często z:
- zaburzeniami lipidowymi (podwyższone LDL),
- niedokrwistością z niedoboru żelaza, objawiającą się bladością, zmęczeniem, zawrotami głowy oraz łamliwością włosów i paznokci.
Wzrost Gamma-globuliny (hipergammaglobulinemia), zwłaszcza w postaci wąskiego, silnie wysyconego prążka (białko monoklonalne), może występować w gammapatiach monoklonalnych np. szpiczaku mnogim i wiąże się z:
- bólami kostnymi,
- osłabieniem związanym z niedokrwistością,
- objawami hiperkalcemii oraz patologicznymi złamaniami kości,
- w chorobie Waldenströma (makroglobulinemii) dodatkowo objawia się bólami głowy, zaburzeniami widzenia, krwawieniami z nosa i dziąseł, zawrotami głowy oraz szumami usznymi.
Należy jednak pamiętać, że takie zmiany nie stanowią rozpoznania choroby i wymagają dalszej diagnostyki.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego zaleca się unikanie alkoholu przed badaniem proteinogramu?
Alkohol może powodować odwodnienie, a to prowadzi do pozornego wzrostu stężenia niektórych parametrów, w tym białka całkowitego, mimo że rzeczywista pula białek się nie zmienia.
Czy skierowanie na proteinogram oznacza podejrzenie nowotworu?
W większości przypadków skierowanie na proteinogram nie oznacza podejrzenia nowotworu. Badanie służy do oceny składu białek surowicy i jest wykorzystywane w diagnostyce wielu różnych schorzeń m.in. chorób wątroby i nerek, przewlekłych stanów zapalnych, zaburzeń odporności czy niedoborów białka.
Jednym z zastosowań proteinogramu jest również wykrywanie nieprawidłowego białka monoklonalnego, które może występować w gammapatiach monoklonalnych, takich jak szpiczak mnogi czy makroglobulinemia Waldenströma. Są to jednak rzadkie choroby, a sam nieprawidłowy wynik proteinogramu nie jest równoznaczny z ich rozpoznaniem.
Bibliografia:
- Jurczyszyn, A.B. Skotnicki (red.), Szpiczak mnogi – wybrane zagadnienia. Tom II, Fundacja Centrum Leczenia Szpiczaka, Kraków 2011.
- Ciepiela O., Cofta J., Drożdż R., Korpysz M., Kruk B., Ludziejewska A., Materski J., Rodziewicz-Lurzyńska A., Słowikowska I., Tarasiewicz B., Ząbek-Adamska A., Zalecenia Grupy Roboczej ds. Raportowania Wyników Elektroforezy Białek (RaWEB) surowicy Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej. 2023, „Diagnostyka Laboratoryjna” (Diagn Lab) 2023, 59(3), s. 1–24.
