Badanie lipoproteina(a) - Lp(a)

Pobranie krwi nie wymaga ścisłego bycia na czczo, jednak zaleca się pobranie rano, po nocnym odpoczynku.

Przed badaniem należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego.

Przed wizytą poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach – część z nich może wpływać na wynik oznaczenia.

Musisz wiedzieć, że nie ma jednej bezwzględnej normy lipoproteiny a – wyniki interpretuje się w kontekście całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego danego pacjenta.

Za punkt odniesienia można uznać Rekomendacje Ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) – w zaleceniach za podwyższony poziom Lp(a) uznane zostały wartości ≥50 mg/dl.

Wynik zawsze powinien oceniać lekarz, biorąc pod uwagę cały obraz kliniczny: wiek, inne choroby, wartości cholesterolu, ciśnienie, styl życia i ogólne ryzyko sercowo‑naczyniowe.

Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że metody oznaczania nie są w pełni ujednolicone między różnymi laboratoriami, co utrudnia porównywanie wyników. Za punkt odniesienia traktuj zakres referencyjny podany na Twoim wyniku.

Cena badanie lipoproteina(a) – Lp(a) waha się od od 74,00 do 159,00 zł, w zależności od punktu pobrań.

Lp(a) to cząsteczka zbudowana z fragmentu podobnego do LDL („złego cholesterolu), do którego dołączone jest dodatkowe białko – apolipoproteina(a).

Co różni ją od innych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego? Stężenie Lp(a) jest w około 90% uwarunkowane genetycznie i pozostaje stosunkowo stałe przez całe życie – nie zmienia się istotnie pod wpływem diety, aktywności fizycznej i innych modyfikacji stylu życia (chociaż w niektórych stanach fizjologicznych i chorobowych jej ilość może się zmienić).

Jej stężenie nie jest również zależne od innych lipidów, w związku z czym warto wykonać badanie nawet wtedy, gdy parametry profilu lipidowego są w normie.

Fizjologiczna funkcja Lp(a) nie została do końca poznana. Znane jest natomiast jej działanie patofizjologiczne, czyli szkodliwe. Lp(a) wykazuje przede wszystkim działanie:

• promiażdżycowe (za pośrednictwem apoB),
• prozapalne (poprzez utlenione fosfolipidy).

Podwyższona Lp(a) jest niezależnym czynnikiem ryzyka miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu, dlatego jednorazowe badanie pomaga sprawdzić, czy masz „genetycznie wyższe” ryzyko chorób serca, nawet jeśli inne wyniki lipidów są prawidłowe.

Kiedy wykonać badanie lipoproteiny(a)?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL), oznaczenie Lp(a) warto rozważyć u szerokiej grupy pacjentów:

• u każdej dorosłej osoby – przynajmniej raz w życiu;
• u pacjentów z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową (np. zawał serca przed 55. rokiem życia u mężczyzn, przed 65. u kobiet);
• gdy brak jest oczekiwanej odpowiedzi na leczenie statynami;
• u osób z granicznym ryzykiem sercowo-naczyniowym między umiarkowanym a wysokim;
• u pacjentów z rodzinną hipercholesterolemią (FH) i/lub miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową;
• u kobiet po 50. roku życia (po menopauzie);
• u krewnych pierwszego stopnia osób z wysokim stężeniem Lp(a);
• u kobiet planujących ciążę lub z nawracającymi utratami ciąży i wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrostu;
• u osób poniżej 18. roku życia z przedwczesną miażdżycową chorobą układu krążenia w wywiadzie rodzinnym lub udarem niedokrwiennym mózgu.

Ze względu na genetyczne uwarunkowanie Lp(a) i brak charakterystycznych objawów, jedyną metodą wykrycia podwyższonego poziomu jest badanie laboratoryjne krwi.

Podwyższone Lp(a) nie tylko zwiększa ryzyko miażdzycy, ale jest też istotnym czynnikiem sprzyjającym zwapnieniu i zwężeniu zastawki aortalnej.

Ponadto u pacjentów po przeszczepieniu serca wysokie stężenie Lp(a) znacząco podnosi ryzyko rozwoju nieprawidłowości naczyń krwionośnych.

Badanie lipoproteiny a polega na pobraniu niewielkiej próbki krwi żylnej – najczęściej z żyły łokciowej w zgięciu przedramienia. Procedura jest identyczna jak przy standardowym badaniu krwi.

Niskie stężenie Lp(a) w większości przypadków jest korzystnym wynikiem – oznacza zazwyczaj niższe wrodzone ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu – i najczęściej wynika z uwarunkowań genetycznych.

Czynniki, które mogą się przyczyniać do obniżenia lipoproteiny (a) to:

• duże izoformy apo(a),
• nadczynność tarczycy,
• hormonalna terapia zastępcza po menopauzie,
• zaawansowana choroba wątroby,
• Tocilizumab (lek przeciwzapalny).

Niskie stężenie Lp(a) samo w sobie nie powoduje żadnych charakterystycznych objawów klinicznych i w typowych sytuacjach jest po prostu dobrą wiadomością.

Wyjątkiem są sytuacje, w których obniżony poziom lipoproteiny(a) nie wynika z genów, lecz z postępującej choroby wątroby – wtedy pacjent może odczuwać objawy związane z uszkodzeniem tego narządu, np.:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• obrzęki,
• żółtaczkę skóry i oczu.

Podwyższone stężenie lipoproteiny a wynika głównie z predyspozycji genetycznych i nie jest efektem stylu życia.

Do pozostałych (zdecydowanie rzadszych) przyczyn należą:

• niedoczynność tarczycy,
• menopauza,
• ciąża (wzrost fizjologiczny),
• przewlekła choroba nerek (PChN),
• zespół nerczycowy, przebiegający m.in. z zaburzeniami gospodarki lipidowej,
• dializoterapia (otrzewnowa),
• leczenie hormonem wzrostu.

Samo podwyższone stężenie Lp(a) nie daje bezpośrednich, swoistych objawów.

Objawy pojawiają się dopiero jako konsekwencja powikłań sercowo-naczyniowych:

• ból w klatce piersiowej, duszność – związane z chorobą wieńcową i zawałem serca;
• objawy udaru niedokrwiennego mózgu – nagłe zaburzenia mowy, niedowłady, zawroty głowy;
• chromanie przestankowe, bóle nóg – przy chorobie tętnic obwodowych (PAD);
• szmery serca, duszność wysiłkowa – przy zwężeniu zastawki aortalnej (AVS), na które Lp(a) ma szczególnie silny wpływ;
• objawy niewydolności serca – przy zaawansowanej chorobie wieńcowej.

Podwyższona Lp(a) przez lata nie daje o sobie znać, aż w końcu ujawnia się pod postacią zawału, udaru lub problemów z zastawką aortalną.

Dlatego przy wysokim wyniku Lp(a) tak ważne jest, aby razem z lekarzem szczególnie zadbać o pozostałe czynniki ryzyka sercowo‑naczyniowego, nawet jeśli na co dzień nie odczuwasz żadnych dolegliwości.