Badanie DHEA (dehydroepiandrosteron)
Od 20 lat badamy Twoją krew.
4.7 / 5
Krótki opis badania
DHEA to steroidowy hormon, który pełni rolę prekursora dla androgenów oraz estrogenów. Oznaczenie jego poziomu we krwi pomaga ocenić przede wszystkim czynność kory nadnerczy. Badanie to jest pomocne w diagnozowaniu wrodzonego przerostu nadnerczy (CAH) oraz zaburzeń hormonalnych u mężczyzn i kobiet.
Czas oczekiwania na wynik
Standardowy czas oczekiwania na wynik badania wynosi 7 dni. Podany czas oczekiwania jest liczony od następnego dnia roboczego po pobraniu.
Jak odebrać wynik?
- Na koncie my.synevo.pl. Wszystkie wyniki w jednym miejscu i powiadomienie.
- Online przy użyciu jednorazowego kodu (ważny 60 dni).
- W Punkcie Pobrań, w którym robiłeś/aś badanie. Przyjdź z kodem i dokumentem tożsamości.
Przygotowanie do badania
By wynik badania był wiarygodny:
- należy być na czczo (8-12 godzin od ostatniego posiłku),
- na pobranie najlepiej przyjść w godzinach porannych.
Poinformuj personel medyczny o przyjmowanych lekach.
Czym jest hormon DHEA?
Dehydroepiandrosteron (DHEA) jest steroidowym hormonem z grupy androgenów, który powstaje przede wszystkim w warstwie siatkowatej kory nadnerczy, a w mniejszym stopniu w jajnikach, jądrach oraz mózgu.
W nadnerczach wydzielanie DHEA pozostaje pod kontrolą hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) i wykazuje dobowe wahania zbliżone do rytmu wydzielania kortyzolu. Największą produkcję obserwuje się około 20.–30. roku życia, po czym wraz z wiekiem stopniowo maleje – z tego względu czasem nazywa się go „hormonem młodości”.
W krwiobiegu DHEA występuje głównie jako siarczan dehydroepiandrosteronu (DHEA‑S), który stanowi magazyn hormonu, cechuje się znacznie dłuższym okresem półtrwania i stabilniejszym rytmem dobowym, dlatego to właśnie jego stężenie częściej oznacza się w diagnostyce laboratoryjnej.
Rola dehydroepiandrosteronu w organizmie
DHEA pełni rolę prekursora hormonów płciowych – androgenów (m.in. testosteronu) oraz estrogenów (np. estradiolu), przez co oddziałuje głównie na:
- płodność,
- gęstość kości,
- masę mięśniową,
- libido,
- ogólne samopoczucie.
Oprócz działania hormonalnego DHEA i jego metabolity uczestniczą w regulacji odpowiedzi immunologicznej oraz w metabolizmie tkanki tłuszczowej i kostnej, Ze względu na stopniowy spadek jego stężenia wraz z wiekiem hormon tej jest również przedmiotem badań dotyczących procesów starzenia.
U dzieci z podejrzeniem wrodzonego przerostu nadnerczy (CAH) oznaczenie stężenia DHEA pomaga ocenić, czy nadnercza nie produkują zbyt dużej ilości androgenów.
Kiedy warto wykonać badanie stężenia DHEA?
Badanie DHEA (częściej DHEA-S) wykonuje się, gdy lekarz chce ocenić pracę nadnerczy, równowagę hormonów płciowych lub wyjaśnić objawy sugerujące nadmiar albo niedobór androgenów.
Badanie jest szczególnie przydatne, gdy podejrzewa się:
- wrodzony lub nieklasyczny przerost kory nadnerczy (np. CAH),
- łagodne lub złośliwe guzy kory nadnerczy,
- zespół policystycznych jajników (PCOS),
- przedwczesne dojrzewanie u chłopców,
- przedwczesne dojrzewanie u dziewcząt.
DHEA oznacza się także pomocniczo w stanach, którym może towarzyszyć obniżony poziom hormonu, takich jak:
- osteoporoza,
- zaburzenia erekcji,
- zanik i suchość (atrofia) pochwy,
- wirylizacja (pojawienie się męskich cech płciowych) i hirsutyzm u kobiet,
- zaburzenia miesiączkowania,
- niepłodność o niejasnej przyczynie,
- zmniejszone libido.
Na podstawie wyniku lekarz może ocenić, czy równowaga hormonalna jest zachowana, a także czy u kobiet i mężczyzn nie występują odchylenia od normy wymagające dalszej diagnostyki lub leczenia.
Jak przebiega badanie?
Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego pacjenta. Następnie materiał jest przekazywany i analizowany w medycznym laboratorium diagnostycznym.
Normy
Normy stężenia dehydroepiandrosteronu w organizmie różnią się w zależności od wieku, płci oraz stanu zdrowia pacjenta.
Wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić w zależności od metod analitycznych stosowanych w poszczególnych laboratoriach. Z tego względu wynik oznaczenia DHEA należy zawsze konsultować z lekarzem.
Przyczyny obniżonego stężenia
DHEA naturalnie obniża się wraz z wiekiem – po około 30. roku życia jego produkcja stopniowo spada, co jest fizjologicznym elementem starzenia.
Niski poziom tego hormonu może być skutkiem:
- chorób nadnerczy (np. choroba Addisona, niewydolność kory nadnerczy),
- zaburzeń pracy przysadki mózgowej, która „steruje” wydzielaniem hormonów z nadnerczy.
Do spadku DHEA mogą przyczyniać się także:
- długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów, niektórych leków (m.in. opioidów, danazolu),
- bardzo restrykcyjne diety,
- intensywny wysiłek bez odpowiedniej regeneracji.
Objawy niedoboru DHEA
Objawy niskiego poziomu DHEA są zazwyczaj niespecyficzne i łatwo pomylić je z „zwykłym przemęczeniem” czy naturalnym starzeniem się, dlatego ważne jest, aby patrzeć na cały ich zestaw, a nie na pojedynczy symptom.
Ponieważ DHEA jest „bazą” do produkcji estrogenów i androgenów, jego niedobór może powodować:
- spadek libido,
- zaburzenia erekcji u mężczyzn,
- suchość pochwy (szczególnie u kobiet po menopauzie),
- problemy z płodnością.
Mogą wystąpić też dolegliwości ogólne:
- pogorszenie nastroju,
- trudności z koncentracją,
- spadek masy i siły mięśniowej.
Niższe stężenia DHEA i jego siarczanu (DHEA-S) wiążą się także z większym ryzykiem chorób układu krążenia, takich jak nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, miażdżyca, nadciśnienie płucne oraz zawał serca.
Przyczyny wysokiego stężenia DHEA
Bardzo wysokie wartości DHEA w organizmie najczęściej wiążą się z wrodzonym przerostem nadnerczy (CAH), szczególnie przy niedoborze określonych enzymów odpowiedzialnych za prawidłową syntezę hormonów nadnerczowych.
Znaczne podwyższenie hormonu steroidowego może być skutkiem łagodnych lub złośliwych guzów kory nadnerczy.
U kobiet częstą przyczyną jest zespół policystycznych jajników (PCOS), rzadziej źródłem nadmiaru może być guz jajnika produkujący androgeny.
Objawy nadmiaru DHEA
U kobiet nadmiar DHEA zwykle wywołuje objawy „nadmiaru androgenów”:
- nadmierne owłosienie typu męskiego (hirsutyzm),
- trądzik,
- łysienie typu męskiego,
- obniżenie tonu głosu,
- nieregularne miesiączki lub ich całkowity brak.
U mężczyzn nadmiar DHEA najczęściej nie powoduje wyraźnych objawów, choć czasem – przez przekształcanie androgenów w estrogeny – może pojawić się łagodny nadmiar estrogenów (np. powiększenie piersi, zaburzenia libido, trądzik, przetłuszczanie skóry).
U dziewczynek i chłopców wysoki poziom może prowadzić do przedwczesnego dojrzewania płciowego, a u noworodków dziewczynek z bardzo wysokim poziomem DHEA mogą wystąpić nieprawidłowo ukształtowane narządy płciowe.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Kiedy warto rozważyć suplementację DHEA?
Hormon ten jest ważny dla zdrowia kobiet, szczególnie w okresie menopauzy, kiedy jego spadek może nasilać dolegliwości związane z przekwitaniem. W leczeniu pomenopauzalnym rozważa się stosowanie preparatów z DHEA, a odpowiednia suplementacja może u części pacjentek korzystnie wpływać na samopoczucie i wybrane aspekty zdrowia, zwłaszcza w obszarze funkcji seksualnych i gęstości kości.
DHEA rozważa się jako potencjalny element terapii m.in. obniżonego libido, utraty masy mięśniowej (sarkopenii), zespołu przewlekłego zmęczenia oraz astmy, jednak takie zastosowania wymagają jeszcze potwierdzenia w dobrze zaprojektowanych badaniach klinicznych.
Dlaczego niskie stężenie hormonu DHEA w organizmie powoduje suchość pochwy?
W tkance pochwy obecne są enzymy steroidogenne, które przekształcają DHEA w estrogeny oddziałujące na ścianę pochwy, w tym nabłonek, warstwę mięśniową oraz błonę podstawną. Zanik nabłonka śluzówki pochwy i sromu wiąże się ze zmniejszeniem wydzielania śluzu, spadkiem liczby bakterii z rodzaju Lactobacillus oraz podwyższeniem pH w obrębie pochwy. Zmiany te sprzyjają pojawieniu się dolegliwości takich jak uczucie suchości, podrażnienie i świąd w obrębie pochwy, a także bólu podczas współżycia (dyspareunii).
Dlaczego badanie DHEA może być przydatne w diagnostyce wrodzonego przerostu nadnerczy?
Badanie DHEA (częściej DHEA-S) pomaga ocenić, czy nadnercza produkują nadmierną ilość androgenów, co jest charakterystyczne dla wrodzonego przerostu nadnerczy.
Wrodzony przerost nadnerczy z niedoborem 21‑hydroksylazy wiąże się z zablokowaniem syntezy kortyzolu w korze nadnerczy, co prowadzi do wtórnego wzrostu wydzielania kortykoliberyny w podwzgórzu i ACTH w przysadce. Utrzymujący się wysoki poziom ACTH powoduje przerost nadnerczy i nasila produkcję prekursorów hormonów płciowych, a następnie ich przekształcanie do testosteronu, dihydrotestosteronu (DHT) i częściowo estrogenów, co skutkuje podwyższonym stężeniem androgenów o nasileniu zależnym od stopnia upośledzenia enzymu.
Czy wysokie stężenie DHEA oznacza nowotwór nadnerczy?
Nie. Najczęściej podwyższone stężenie DHEA wiąże się z innymi przyczynami, takimi jak zespół policystycznych jajników (PCOS) czy wrodzony przerost nadnerczy. Dopiero bardzo wysokie wartości, zwłaszcza połączone z niepokojącymi objawami lub wykryciem guza nadnercza w badaniu obrazowym, mogą skłonić lekarza do dalszej diagnostyki w kierunku nowotworu.
Bibliografia:
- Załuska, B. Janota, Dehydroepiandrosteron (DHEA) w mechanizmach stresu i depresji, „Psychiatria Polska” 2009, t. XLIII, nr 3, s. 263–274.
- Gałczyński, E. Poleszak, R. Kasperek, K. Romanek-Piva, B. Kulik-Rechberger, T. Rechberger, Nowe perspektywy leczenia atrofii urogenitalnej u kobiet – dopochwowa terapia DHEA, „Przegląd Menopauzalny” 2013, nr 2, s. 111–114.
- I. El-Sakka, Dehydroepiandrosterone and Erectile Function: A Review, „World Journal of Men’s Health” 2018, t. 36, nr 3, s. 183–191.
- Figas, Z. Aurast, K. Mizera, M. Grzejda, A. Rabiza, M. Owecki, DHEA-S – nowe kierunki w praktyce klinicznej, „Postępy Biologii Komórki” 2022, t. 49, nr 2, s. 83–100.
- Handkiewicz-Junak i in., Polish diagnostic and therapeutic recommendations for adrenocortical carcinoma, „Endokrynologia Polska” 2024, vol. 75, nr 4, doi: 10.5603/ep.101677.
