Limfocyty – jaka jest ich rola w organizmie?

Limfocyty to jedne z najważniejszych komórek układu immunologicznego. Należą do grupy leukocytów (białych krwinek) i biorą udział w odpowiedzi odpornościowej organizmu – rozpoznają patogeny i uruchamiają mechanizmy służące ich zniszczeniu. Zarówno liczba limfocytów poniżej, jak i powyżej normy może świadczyć o pewnych nieprawidłowościach. W jakich okolicznościach taka sytuacja stanowi powód do niepokoju? Co robić, gdy wyniki badań pokazują limfocyty za wysokie lub za niskie?

Limfocyty – co to takiego i jaką rolę pełnią w organizmie?

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej – limfocyty są komórkami układu odpornościowego, zaliczanymi do białych krwinek (szacuje się, że stanowią od 25 do 35% populacji leukocytów). Biorą udział w odpowiedzi immunologicznej swoistej, będącej rodzajem odporności nabywanym przez całe życie. Mechanizm ten polega na „zapamiętywaniu” konkretnych patogenów, dzięki czemu limfocyty mogą później rozpoznać je i zneutralizować.

Wśród limfocytów wyróżnia się limfocyty B, które powstają w szpiku kostnym i biorą udział w rozpoznawaniu obcych antygenów oraz wytwarzaniu przeciwciał, a także limfocyty T – produkowane w większości w grasicy i odpowiedzialne za komórkową odpowiedź odpornościową. Komórki NK są szczególnym typem limfocytów należących do odporności wrodzonej. W odróżnieniu od limfocytów B i T nie rozpoznają swoiście antygenów za pomocą receptorów charakterystycznych dla odporności nabytej. Z tego właśnie względu zaklasyfikowano je do grupy nieswoistych komórek limfoidalnych.

Limfocyty podwyższone – możliwe przyczyny

Podwyższony poziom limfocytów określa się mianem limfocytozy (diagnozuje się ją przy wartości limfocytów powyżej 5000/μl). Zawartość tego elementu morfotycznego we krwi wzrasta, gdy w organizmie toczy się stan zapalny – na przykład po kontakcie z wirusem czy bakterią. Najczęstszymi przyczynami limfocytozy są:

• infekcje wirusowe, takie jak półpasiec, cytomegalia, grypa, choroby wirusowe wieku dziecięcego (świnka, różyczka, ospa wietrzna), wirusowe zapalenie wątroby, COVID-19 i inne;
• infekcje bakteryjne, obejmujące między innymi gruźlicę, dur brzuszny, krztusiec, zapalenie pęcherza i inne;
• choroby pasożytnicze – w tym toksoplazmoza, glistnica, tasiemczyce, włośnica, lamblioza;
• reakcje alergiczne;
• nadczynność tarczycy;
• okresy rekonwalescencji po wymienionych powyżej zakażeniach, a także po zabiegach chirurgicznych i operacjach;
• okres ciąży.

Intensywna limfocytoza – zwłaszcza utrzymująca się przez długi czas – może oznaczać rozwój nowotworu z kategorii białaczek limfatycznych (nowotwory układu krwiotwórczego, w tym przewlekłą białaczkę limfocytową (CLL), ostrą białaczkę limfoblastyczną (ALL) oraz inne białaczki i chłoniaki).

Limfocyty za niskie – co może powodować taki stan?

Obniżony poziom limfocytów to limfopenia. Stwierdza się ją, gdy poziom limfocytów spada poniżej 1000/μl. Zwykle powiązana jest z okresem infekcji wirusowej, bakteryjnej lub pasożytniczej. Limfopenia może być obecna u kobiet w ciąży, pojawiać się po dużym wysiłku fizycznym, przy niedożywieniu, a także w okresach odczuwania wzmożonego stresu. Oprócz tych sytuacji poziom limfocytów spada przy:

• rozpoznaniu zakażenia wirusem HIV oraz zachorowania na AIDS;
• rozpoznaniu nowotworów (białaczki, chłoniaki);
• posocznicy (sepsie);
• niewydolnościach narządowych i wielonarządowych (w tym serca, nerek, wątroby);
• wrodzonych niedoborach odporności;
• zespole Cushinga, sarkoidozie, chorobach tarczycy.

Zmniejszoną liczbę limfocytów obserwuje się również jako skutek uboczny zażywania niektórych leków, a w tym: kortykosteroidów, leków cytostatycznych (przeciwnowotworowych), hormonu adrenokortykotropowego (ACTH – wykorzystywanego w leczeniu choroby Addisona, czyli niewydolności kory nadnerczy).

Pojedynczy zbyt wysoki lub zbyt niski wynik limfocytów nie powinien stanowić powodu do niepokoju. Takie wahania warto jednak skonsultować z lekarzem, jeśli pacjentowi towarzyszą niepowiązane z żadną infekcją objawy, a także wtedy, gdy inne parametry w wynikach morfologii krwi odbiegają znacząco od normy.

Co robić przy nieprawidłowym wyniku limfocytów?

Sam fakt, że wynik limfocytów odbiega od normy, nie musi od razu oznaczać poważnego problemu zdrowotnego. Limfocyty są bardzo „czułym” parametrem  reagują nawet na przejściowe, drobne infekcje, chwilowy stres czy intensywny wysiłek fizyczny. Dlatego pierwszym krokiem powinno być zachowanie spokoju i spojrzenie na wynik w szerszym kontekście.

Kiedy pojedynczy nieprawidłowy wynik nie budzi niepokoju:

• odchylenie od normy jest niewielkie,
• pacjent przechodził niedawno infekcję, szczepienie lub intensywny wysiłek,
• pozostałe parametry morfologii mieszczą się w normie,
• nie towarzyszą temu żadne niepokojące objawy.

W takiej sytuacji zwykle wystarczy powtórzyć badanie po pewnym czasie (np. po 2–4 tygodniach), gdy organizm ma szansę wrócić do równowagi po infekcji czy innym przejściowym czynniku.