Krztusiec (koklusz) to wysoce zaraźliwa choroba bakteryjna układu oddechowego wywoływana przez Bordetella pertussis, drobną bakterię kolonizującą błonę śluzową dróg oddechowych. Bakteria ta jest przenoszona drogą kropelkową i wyjątkowo łatwo szerzy się w otoczeniu chorego. Nazwa “krztusiec” pochodzi od charakterystycznego, napadowego kaszlu, który w ostrej fazie choroby kończy się głośnym, świszczącym wdechem lub wymiotami.
Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt, które nie ukończyły pełnego cyklu szczepień, ponieważ u nich przebieg choroby może być bardzo ciężki, a nawet zagrażający życiu. U starszych dzieci, nastolatków i dorosłych krztusiec przebiega łagodniej, ale może trwać wiele tygodni. Mimo powszechnych szczepień krztusiec nadal pojawia się cyklicznie w postaci epidemii, ponieważ odporność po szczepieniu stopniowo słabnie i po kilku latach może nie chronić wystarczająco.
Rola poszczególnych klas przeciwciał w organizmie
Układ odpornościowy w odpowiedzi na kontakt z Bordetella pertussis, przez zakażenie lub szczepienie, produkuje trzy klasy przeciwciał, z których każda pełni inną funkcję diagnostyczną:
- Przeciwciała IgA – ich oznaczenie stanowi metodę wspomagającą w sytuacjach, gdy wynik oznaczenia stężenia IgG jest niejednoznaczny lub niemiarodajny, a pobranie kolejnej próbki surowicy jest niemożliwe.
- Przeciwciała IgG – wykorzystywane do oceny przebytego zakażenia lub skuteczności szczepienia. Wynik badania ma znaczenie diagnostyczne jedynie u dzieci powyżej 2. roku życia i po upływie roku od szczepienia.
- Przeciwciała IgM – wykrywają wczesne stadium infekcji (jedynie u osób niezaszczepionych lub osób, które ostatnią szczepionkę przyjęły przynajmniej kilka lat temu). U dzieci szczepionych odpowiedź IgM-zależna zazwyczaj nie występuje.
Wykonanie pełnego panelu IgA, IgG i IgM pozwala precyzyjnie określić, czy pacjent obecnie przechodzi infekcję, jest w fazie rekonwalescencji, czy posiada ochronną odporność po szczepieniu.
Kiedy należy wykonać badanie?
Pakiet badań na krztusiec jest zalecany w następujących sytuacjach:
- przy objawach sugerujących krztusiec, takich jak przewlekły, napadowy kaszel trwający ponad 2 tygodnie, szczególnie gdy kończy się charakterystycznym świstem przy wdechu lub wymiotami;
- po bliskim kontakcie z osobą chorą na krztusiec, szczególnie u niemowląt, kobiet w ciąży, osób starszych i osób z obniżoną odpornością;
- przy podejrzeniu krztuśca u osoby zaszczepionej, u której objawy mogą być łagodniejsze i mniej typowe;
- przed planowanym szczepieniem przypominającym, gdy chce się ocenić aktualny poziom odporności;
- a także przy epidemicznym wzroście zachorowań w danej społeczności lub placówce.