Kalcytonina (CT)
Od 20 lat badamy Twoją krew.
4.7 / 5
Krótki opis badania
Kalcytonina (CT) jest najbardziej czułym markerem nowotworowym raka rdzeniastego tarczycy – jej podwyższone stężenie ułatwia rozpoznanie tego złośliwego guza, ocenę skuteczności leczenia oraz monitorowanie ryzyka nawrotu choroby po zakończeniu leczenia onkologicznego.
Czas oczekiwania na wynik
Standardowy czas oczekiwania na wynik badania wynosi 14 dni. Podany czas oczekiwania jest liczony od następnego dnia roboczego po pobraniu.
Jak odebrać wynik?
- Na koncie my.synevo.pl. Wszystkie wyniki w jednym miejscu i powiadomienie.
- Online przy użyciu jednorazowego kodu (ważny 60 dni).
- W Punkcie Pobrań, w którym robiłeś/aś badanie. Przyjdź z kodem i dokumentem tożsamości.
Przygotowanie do badania
Do badania nie trzeba specjalnych przygotowań, jednak zaleca się, by:
- wykonać badania na czczo – pacjent powinien pozostać bez posiłku przez co najmniej 8 godzin;
- przyjść na pobranie krwi należy w godzinach porannych;
- przed badaniem unikać intensywnego wysiłku fizycznego.
Warto poinformować lekarza o przyjmowanych lekach (m.in. doustnej antykoncepcji hormonalnej, preparatach wapnia), ponieważ mogą wpływać na wynik badania.
Czym jest kalcytonina?
Kalcytonina jest hormonem polipeptydowym wydzielanym głównie przez komórki C tarczycy w odpowiedzi na wzrost stężenia wapnia zewnątrzkomórkowego. Powstaje w organizmie jako fragment większego prohormonu – prokalcytoniny (PCT).
Kalcytonina należy do najczulszych i najbardziej swoistych markerów nowotworowych w chorobach tarczycy, szczególnie w raku rdzeniastym wywodzącym się z komórek C.
Gdy z tych komórek rozwija się nowotwór złośliwy, zaczynają one produkować znacznie większe ilości kalcytoniny niż w warunkach prawidłowych.
Rola hormonu CT w organizmie
Kalcytonina jest wydzielana w odpowiedzi na podwyższone stężenie wapnia we krwi i razem z hormonem PTH reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu:
- w nerkach kalcytonina zwiększa nieznacznie wydalanie wapnia, fosforanów, sodu, potasu i magnezu,
- w jelitach nieznacznie ogranicza wchłanianie wapnia z pożywienia.
Poza gospodarką mineralną kalcytonina może wpływać również na skurcze mięśni, prawidłowe funkcjonowanie komórek nerwowych, metabolizm glikogenu oraz procesy krzepnięcia krwi.
Rola kalcytoniny w regulacji poziomu wapnia jest nieznaczna w porównaniu z wpływem hormonów przytarczyc (PTH). Dlatego jej oznaczenie nie jest stosowane w diagnostyce zaburzeń homeostazy wapniowej.
Jakie są wskazania do badania kalcytoniny?
Kalcytonina to jeden z tych hormonów, które rzadko bada się „profilaktycznie”, ale w odpowiednim momencie potrafią dać lekarzowi bardzo precyzyjną informację o tym, co dzieje się w tarczycy. Oznaczenie kalcytoniny zleca się przede wszystkim:
- przy podejrzeniu raka rdzeniastego tarczycy u pacjenta z wykrytym guzkiem tarczycy,
- w celu oceny przerostu komórek C tarczycy,
- diagnostyki przesiewowej u osób obciążonych rodzinnie rakiem rdzeniastym tarczycy lub zespołem MEN2.
Wysokie stężenie kalcytoniny nie jest samo w sobie rozpoznaniem nowotworu, ale silnie zwiększa jego podejrzenie.
Badanie przydaje się także przy monitorowaniu skuteczności leczenia nowotworów tarczycy oraz wykrywaniu nawrotów lub przerzutów po zabiegu chirurgicznym. To czuły marker dla raka rdzeniastego – pomaga go podejrzewać, potwierdzać, a później także kontrolować, czy leczenie rzeczywiście działa i czy choroba nie wraca.
Jak przebiega badanie krwi?
Badanie polega na jednorazowym pobraniu krwi żylnej, najczęściej z żyły łokciowej. Materiał trafia następnie do laboratorium diagnostycznego.
Normy i interpretacja wyniku badania
Zakresy prawidłowych stężeń kalcytoniny zależą od zastosowanej metody oznaczenia, płci i wieku pacjenta, dlatego mogą różnić się między poszczególnymi laboratoriami.
U mężczyzn typowe wartości referencyjne są zwykle wyższe niż u kobiet, u których dodatkowo obniżają się one po menopauzie, co trzeba uwzględnić przy interpretacji wyniku.
Ze względu na te różnice każdy wynik należy oceniać wyłącznie w odniesieniu do zakresu referencyjnego podanego na wydruku z konkretnego laboratorium i zawsze omówić go z lekarzem.
Przyczyny niskiego poziomu kalcytoniny
Niski poziom kalcytoniny występuje rzadko i sam w sobie zazwyczaj nie jest uznawany za istotny problem zdrowotny. Najczęściej obserwuje się go po całkowitym usunięciu tarczycy.
Objawy niskiego poziomu
Niski poziom kalcytoniny zazwyczaj nie daje wyraźnych, jednoznacznych objawów i dlatego rzadko jest rozpoznawany jako samodzielny problem.
U większości osób obniżone stężenie kalcytoniny nie powoduje istotnych zaburzeń gospodarki wapniowo‑fosforanowej, dlatego samo w sobie zwykle nie wymaga leczenia, choć wynik warto omówić z lekarzem.
Przyczyny wysokiego poziomu
Podwyższone stężenie najczęściej wskazuje na raka rdzeniastego tarczycy (MTC), w którym komórki C zaczynają produkować kalcytoninę w nadmiarze.
Inne możliwe przyczyny wzrostu poziomu hormonu to:
- łagodny przerost (hiperplazja) komórek C tarczycy;
- zapalenie tarczycy;
- zespoły MEN2 (mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej),
- drobnokomórkowy rak płuca, rak piersi, rak jajnika, czerniak;
- nadczynność przytarczyc i przewlekła niewydolność nerek;
- zespół Zollingera-Ellisona;
- nowotwory neuroendokrynne trzustki i dwunastnicy;
- nadmiar wydzielania gastryny i soku żołądkowego,
- choroby rozrostowe szpiku, w tym białaczka,
- działanie leków (np. β‑adrenolityków).
Dlatego niepokojący wynik badania stężenia kalcytoniny wymaga zawsze dalszej diagnostyki (USG tarczycy, badania obrazowe, czasem biopsja, badania genetyczne) i interpretacji przez lekarza w kontekście objawów i innych badań laboratoryjnych.
Niespecyficzne, fizjologiczne podwyższenie stężenia kalcytoniny we krwi obserwuje się także:
- u kobiet w ciąży (III trymestr),
- w okresie laktacji,
- u noworodków i dzieci,
- po wysiłku fizycznym,
- u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną.
Objawy wysokiego poziomu kalcytoniny
Podwyższonemu poziomowi kalcytoniny we krwi, zwłaszcza w kontekście raka rdzeniastego tarczycy, mogą towarzyszyć:
- obrzęk w przedniej części szyi,
- wyczuwalny guzek lub zgrubienie na szyi, czasem powiększenie całej tarczycy,
- trudności w przełykaniu,
- ból w okolicy szyi,
- chrypka lub zmiana barwy głosu,
- przewlekły kaszel,
- duszność oraz zaburzenia oddychania.
Objawy te wynikają z mechanicznego ucisku powiększonej tarczycy lub węzłów chłonnych na okoliczne struktury szyi.
W przebiegu nowotworu może pojawić się przewlekła, wodnista biegunka, często oporna na typowe leczenie, wynikająca z nadmiernego wydzielania kalcytoniny przez guz.
Pojawienie się tych dolegliwości jest sygnałem do pilnej konsultacji endykrynologicznej.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy rdzeniasty rak tarczycy może być dziedziczny?
Tak. Dziedziczna postać nowotworu objawia się jako rodzinny rak rdzeniasty tarczycy (FMTC), ograniczony do tarczycy albo jako element zespołów mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej MEN 2A i MEN 2B, w których – obok raka rdzeniastego – mogą współwystępować m.in.:
- guzy chromochłonne nadnerczy,
- nadczynność przytarczyc,
- charakterystyczne zmiany skórne i nerwiaki błon śluzowych.
Jeśli w rodzinie występował rak rdzeniasty tarczycy, warto wykonać badania genetyczne (badanie mutacji genu RET).
Jak wygląda leczenie raka rdzeniastego tarczycy?
Podstawowym sposobem leczenia raka rdzeniastego tarczycy jest operacja polegająca na całkowitym usunięciu tarczycy razem z odpowiednimi węzłami chłonnymi szyi, przy czym dokładny zakres zabiegu zależy od stopnia zaawansowania choroby.
Po wycięciu tarczycy organizm nie produkuje już własnych hormonów tarczycowych, dlatego pacjent musi przyjmować zastępczą (substytucyjną) dawkę lewotyroksyny.
Dlaczego kalcytonina rośnie u kobiet w ciąży?
U ciężarnych, podobnie jak u niemowląt, dzieci i kobiet karmiących piersią, łagodnie podwyższone wartości kalcytoniny uznaje się za prawidłowe i wynikające ze zmian związanych z okresem rozwoju i laktacji.
Ponieważ ciąża znacząco zwiększa zapotrzebowanie na wapń, organizm matki wykorzystuje jednocześnie działanie kilku hormonów regulujących gospodarkę wapniowo‑fosforanową – parathormonu (PTH), aktywnej witaminy D3 oraz kalcytoniny – aby zapewnić odpowiednią ilość wapnia dla matki i rozwijającego się dziecka.
Kiedy wykonuje się test stymulacji kalcytoniny?
To badanie prowokacyjne, w którym najpierw oznacza się stężenie kalcytoniny wyjściowo, a następnie po dożylnym podaniu pentagastryny lub wapnia wykonuje się kolejne pomiary w określonych odstępach czasu.
Test stymulacji wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy lekarz podejrzewa raka rdzeniastego tarczycy albo rozrost komórek C tarczycy, a wynik podstawowego oznaczenia kalcytoniny jest graniczny lub niejednoznaczny.
Bibliografia:
- Rogala, A. Hofman, K. Rzymski, D. Wietrzyk, M. Owecki, Kalcytonina – interpretacja, wyniki graniczne i fałszywie dodatnie, znaczenie – przegląd literatury, „Postępy Biologii Komórki” 2024, t. 51, nr 3/4, s. 187–198.
- Gryczyńska, Obraz kliniczny i diagnostyka raka rdzeniastego tarczycy oraz zespołów MEN 2A i MEN 2B, „Współczesna Onkologia” 2005, vol. 9, nr 4, s. 157–160.
- Mołdoch-Łukasik, M. Grajewska-Ferens, B. Pyrżak, Rak rdzeniasty tarczycy – badania i obserwacje dzieci z rodzin ryzyka, „Endokrynologia Pediatryczna” 2017, t. 16, nr 1(58), s. 19–24.
