Fosfataza alkaliczna ALP

Zalecane jest, by:

• na badanie przyjść na czczo,
• unikać wysiłku fizycznego dzień przed badaniem,
• poinformować lekarza o przyjmowanych lekach – mogą wpływać na interpretację wyniku.

Wartości referencyjne zależą od wieku, płci i metody stosowanej przez dane laboratorium. Należy zawsze porównywać wynik z zakresem podanym przez konkretne laboratorium.

Po otrzymaniu wyniku warto udać się na konsultację lekarską.

Cena fosfataza alkaliczna ALP waha się od od 17,00 do 39,00 zł, w zależności od punktu pobrań.

Fosfataza alkaliczna (ALP, ang. alkaline phosphatase) to enzym powszechnie obecny w komórkach ludzkiego organizmu. Jej poszczególne frakcje różnią się miejscem powstania. Są to:

• frakcja wątrobowa
• frakcja kostna,
• frakcja jelitowa,
• frakcja łożyskowa,
• frakcja nerkowa.

Fosfataza zasadowa pełni kilka istotnych funkcji. Odpowiada za:

• metabolizm kostny – usuwa związki hamujące mineralizację tkanki kostnej i umożliwia prawidłowy wzrost i przebudowę kości,
• pracę wątroby i dróg żółciowych – uczestniczy w wydzielaniu żółci i transporcie przez błony komórkowe hepatocytów (komórek wątroby),
• transport jelitowy – frakcja jelitowa wspiera absorpcję lipidów i fosforanów w jelicie cienkim.

Ułatwia także transport składników odżywczych przez błony komórkowe.

Kiedy warto wykonać badanie?

Wskazania do badania obejmują szerokie spektrum objawów i sytuacji klinicznych. Aktywność fosfatazy w surowicy warto sprawdzić, gdy:

• Pojawiają się objawy ze strony wątroby lub dróg żółciowych: zażółcenie skóry i białkówek oczu, ból lub dyskomfort w prawym podżebrzu, nudności, wymioty, ciemny mocz, bardzo jasne stolce, powiększenie lub obrzęki brzucha.
• Występują objawy mogące świadczyć o chorobie kości: bóle kości lub stawów, widoczne deformacje kości, częste lub łatwe złamania.
• Trzeba monitorować już rozpoznaną chorobę: wątroby, dróg żółciowych albo kości – aby ocenić jej przebieg i skuteczność leczenia, np. w chorobie Pageta czy krzywicy.
• Potrzebna jest diagnostyka onkologiczna, np. przy podejrzeniu przerzutów do kości lub wątroby.
• Wykonuje się rutynowy panel wątrobowy – ALP jest jednym z jego stałych elementów.
• W ciąży – lekarz może zlecić badanie w celu monitorowania fizjologicznie podwyższonej aktywności ALP związanej z łożyskiem.

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego przez wykwalifikowany personel medyczny Punktu Pobrań.

Obniżona aktywność jest rzadsza niż podwyższona, lecz klinicznie istotna. Może oznaczać stany takie jak:

• hipofosfatazja – rzadka wrodzona choroba genetyczna zaburzająca metabolizm fosforanów i mineralizację kości;
• niedobór cynku lub magnezu – oba pierwiastki są kofaktorami niezbędnymi do aktywności enzymu;
• niedoczynność tarczycy – zmniejszona produkcja hormonów tarczycy obniża metabolizm kostny i aktywność ALP;
• niedożywienie i niedobór białka – nieodpowiednia podaż niezbędnych składników odżywczych ogranicza syntezę enzymu;
• choroba Wilsona – zaburzenie metabolizmu miedzi wpływające na funkcję wątroby;
• Niedokrwistość złośliwa (Addisona-Biermera/Pernicosa) i inne zaburzenia hematologiczne.

Objawy mogą być różne – zależą od tego, co jest przyczyną obniżonego wyniku. Zwróć uwagę zwłaszcza na poniższe sygnały:

• bóle kości lub stawów, a także ich widoczne zniekształcenia, skłonność do złamań – zwłaszcza przy rzadkich chorobach kości, takich jak hipofosfatazja,
• u dzieci – przedwczesne wypadanie zębów mlecznych, często bez wyraźnej przyczyny,
• objawy niedoczynności tarczycy – przewlekłe zmęczenie, uczucie zimna, przybieranie na wadze, sucha skóra, zaparcia,
• objawy niedoboru cynku – częste infekcje, słabe gojenie ran, wypadanie włosów, problemy ze smakiem i węchem,
• objawy niedożywienia lub zbyt ubogiej diety – osłabienie, chudnięcie, wypadanie włosów, uczucie przewlekłego zmęczenia.

Podwyższona aktywność jest częstym odchyleniem w rutynowych badaniach krwi i najczęściej wiąże się z chorobami wątroby, dróg żółciowych lub kości.

Choroby wątroby i dróg żółciowych

Aktywność enzymu rośnie, gdy żółć nie może swobodnie odpływać lub gdy wątroba jest uszkodzona. Może to świadczyć m.in. o:

• zastoju żółci (cholestazie) – zarówno wewnątrzwątrobowym, jak i zewnątrzwątrobowym;
• kamicy żółciowej z blokadą przewodów żółciowych;
• przewlekłych zapaleniach dróg żółciowych, np. PSC (pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych) lub PBC (pierwotne zapalenie dróg żółciowych);
• wirusowym zapaleniu wątroby, stłuszczeniu lub marskości wątroby;
• nowotworze wątrobowokomórkowym lub przerzutach do wątroby.

Choroby kości

Wysokie ALP może też wynikać ze wzmożonej przebudowy lub uszkodzenia kości. Najczęstsze przyczyny to:

• choroba Pageta – intensywna, nieprawidłowa przebudowa kości;
• osteomalacja i krzywica;
• przerzuty nowotworowe do kości;
• nadczynność przytarczyc (hiperparatyreoidyzm) – przyspieszony rozkład kości;
• złamania kości w fazie gojenia.

Fizjologiczne przyczyny

Podwyższone ALP nie zawsze jest powodem do niepokoju.

Naturalnie wyższy wynik obserwujemy:

• w ciąży – z powodu aktywności łożyska,
• u dzieci i nastolatków w okresie intensywnego wzrostu kości.

Oznaczenie enzymu warto wykonać, gdy pojawiają się:

Objawy ze strony wątroby i dróg żółciowych

• żółtaczka
• ciemny mocz i zmiana koloru stolca (jasny/odbarwiony),
• uporczywy świąd skóry, typowy dla cholestazy (zastoju żółci).
• ból, uczucie ucisku lub rozpierania po prawej stronie pod żebrami.
• nudności, wymioty, gorszy apetyt, ogólne osłabienie.

Objawy ze strony układu kostnego

• bóle kości i stawów, często silniejsze wieczorem lub w nocy,
• wykrzywienie kości, zwiększona łamliwość i częstsze złamania,
• ból promieniujący, mrowienie, drętwienie czy osłabienie siły mięśni (np. w chorobie Pageta).

Objawy ogólne

Przewlekłe zmęczenie, osłabienie, spadek masy ciała – zwłaszcza jeśli pojawiają się z innymi dolegliwościami – mogą sugerować chorobę przewlekłą, dlatego wymagają konsultacji lekarskiej